Κάθε φορά που κάποιος δηλώνει με σιγουριά “δεν κουτσομπολεύω”, κάτι δεν πάει καλά. Η φράση ακούγεται σαν δήλωση ηθικής ανωτερότητας. Στην πράξη μοιάζει με άρνηση μιας βασικής ανθρώπινης λειτουργίας. Ο άνθρωπος μιλά για άλλους ανθρώπους, πάντα το έκανε. Το κουτσομπολιό κουβαλά κακή φήμη, καθώς συνδέθηκε με κακία, μικρότητα, ίντριγκα. Η λέξη φορτώθηκε αρνητικό βάρος. Στην ουσία όμως περιγράφει κάτι απλό. Συζήτηση για κάποιον που απουσιάζει, τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο. 

Η παρεξήγηση ξεκινά από τον ορισμό. Στο μυαλό των περισσότερων εμφανίζεται το χειρότερο σενάριο, συνοδευόμενο από ψέματα, υπερβολές, πρόθεση καταστροφής της φήμης. Αυτή αποτελεί μία εκδοχή, ωστόσο η καθημερινότητα δείχνει κάτι άλλο. Οι περισσότερες συζητήσεις κινούνται σε ουδέτερο έδαφος κι αφορά πληροφορία και παρατήρηση καταστάσεων και συμπεριφορών. Ο άνθρωπος εξελίχθηκε μέσα σε μικρές ομάδες. Η επιβίωση εξαρτιόταν από τη γνώση, ποιος εμπιστεύεται, ποιος συνεργάζεται, ποιος ξεπερνά τα όρια. Η πληροφορία κυκλοφορούσε μέσω λόγου, η φήμη λειτουργούσε σαν νόμισμα. Το κουτσομπολιό με έναν τρόπο αποτέλεσε εργαλείο επιβίωσης. 

Η ανάγκη στη σύγχρονη κοινωνία μεγάλωσε σε κλίμακα. Οι σχέσεις έγιναν πιο σύνθετες. Η βασική λειτουργία παραμένει, καθώς ο άνθρωπος θέλει να καταλάβει το περιβάλλον του, να χαρτογραφήσει συμπεριφορές και να βρει συμμάχους. Μια συζήτηση για τρίτους λειτουργεί σαν δοκιμή αξιών κι εμπιστοσύνης. Όταν κάποιος μοιράζεται πληροφορία, εκτίθεται. Δηλώνει έμμεσα: “σε εμπιστεύομαι”. Η απάντηση κυριολεκτική, αλλά κι ως συνολική στάση καθορίζει τη σχέση. Ενισχύει ή διαλύει τη σύνδεση. 

Το κουτσομπολιό λειτουργεί και σαν φίλτρο. Μέσα από ιστορίες, αποκαλύπτονται στάσεις. Τι θεωρεί κάποιος σωστό, τι τον ενοχλεί ή ενδεχομένως τι τον ενθουσιάζει χωρίς άμεση σύγκρουση και ρίσκο. Η πληροφορία ρέει έμμεσα. Η κοινωνική μάθηση βασίζεται σε αυτή τη διαδικασία. Κανείς δεν μπορεί να δει τα πάντα. Οι εμπειρίες των άλλων καλύπτουν τα κενά. Μέσα από αφηγήσεις χτίζεται κατανόηση για το τι να αποφεύγεται, να επιβραβεύεται και τι τελικά στη μεγάλη εικόνα θεωρείται αποδεκτό. 

Η λειτουργία αυτή αγγίζει και την έννοια της ευθύνης. Η φήμη δημιουργεί πίεση. Όταν κάποιος γνωρίζει ότι η συμπεριφορά του συζητιέται, προσαρμόζεται. Το κοινωνικό βλέμμα λειτουργεί ως έλεγχος, όχι πάντα δίκαιος, αλλά συχνά αποτελεσματικός. Το κουτσομπολιό προστατεύει. Μια πληροφορία για επικίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να αποτρέψει βλάβη, μια εμπειρία που μοιράζεται λειτουργεί σαν προειδοποίηση.  

Η εικόνα όμως δεν είναι πάντα αθώα. Υπάρχει και η άλλη πλευρά. Το κουτσομπολιό που στοχεύει, που τραυματίζει, που διαστρεβλώνει. Εκεί αλλάζει η πρόθεση, το επίκεντρο μετατοπίζεται από την ομάδα στο άτομο και φυσικά έχει κόστος. 

Η διάκριση βρίσκεται στον σκοπό. Όταν η πληροφορία βοηθά, ενημερώνει, προστατεύει, τότε υπηρετεί συλλογικό όφελος. Όταν η πληροφορία μειώνει κάποιον για προσωπικό κέρδος, τότε γίνεται όπλο. Η ίδια πράξη, διαφορετική στόχευση. Ένα απλό τεστ βοηθά. Αν το πρόσωπο βρισκόταν παρόν, θα λεγόταν το ίδιο; Η ερώτηση αποκαλύπτει πρόθεση. Αν η απάντηση δημιουργεί αμηχανία κάτι δεν πάει σωστά. Η ειλικρίνεια λειτουργεί σαν πυξίδα. Η μορφή του κουτσομπολιού αλλάζει με την εποχή. Παλιά κυκλοφορούσε από στόμα σε στόμα, σήμερα ταξιδεύει μέσα από οθόνες με σαφώς μεγαλύτερη ταχύτητα κι εντονότερο αντίκτυπο. 

Η ανάγκη παραμένει ίδια. Ο άνθρωπος θέλει να ανήκει, να συνδεθεί, να καταλάβει. Το κουτσομπολιό καλύπτει αυτή την ανάγκη. Με σωστή χρήση ενισχύει δεσμούς, με λάθος χρήση διαλύει εμπιστοσύνη. Κάποιοι πέφτουν στην παγίδα ως άμυνα να μιλήσουν για κάποιον άλλον, παρά γι’ αυτό που τους φέρνει σε δύσκολη θέση και συχνά το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό. 

Η λύση βρίσκεται στη συνείδηση, στην κατανόηση του γιατί και του πως. Η συζήτηση για άλλους ανθρώπους δεν πρόκειται να σταματήσει, μπορεί όμως να αλλάξει ποιότητα. Ένας άνθρωπος που χειρίζεται σωστά την πληροφορία ξεχωρίζει. Δε διασπείρει αβίαστα, δεν εκθέτει χωρίς λόγο. Επιλέγει τι λέει και πότε κι έτσι κερδίζει την εμπιστοσύνη και το κύρος. 

Το κουτσομπολιό λειτουργεί σαν καθρέφτης, δείχνει τι αξίες υπάρχουν στον συνομιλητή ή το περιβάλλον των συνομιλητών. Τι φοβάται, τι θαυμάζει, τι απορρίπτει. Η προσοχή στρέφεται λιγότερο στο περιεχόμενο και περισσότερο στον τρόπο και στον τόνο. Συνοψίζοντας το ζήτημα αφορά τον άνθρωπο που τη χρησιμοποιεί. Το εργαλείο μένει ίδιο, η πρόθεση καθορίζει το αποτέλεσμα και τώρα γνωρίζεις πως να τα διαχωρίσεις. 

*Mε στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram