Η συζήτηση για τα social media και τους ανήλικους επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο. Κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο αναζητούν τρόπους να περιορίσουν την έκθεση παιδιών και εφήβων σε ένα περιβάλλον που αλλάζει με ταχύτητα. Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο με μια τολμηρή απόφαση. Απαγόρευση πρόσβασης για κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες που καθορίζουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Το παράδειγμα ακολουθούν ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες. Η τάση αποκτά παγκόσμια διάσταση. 

Το επιχείρημα των κυβερνήσεων βασίζεται σε πραγματικές ανησυχίες. Ψυχική υγεία σε δοκιμασία (άγχος, εξάρτηση, διαρκής σύγκριση). Η εφηβεία μετατρέπεται σε δημόσιο θέαμα κι η αίσθηση της ιδιωτικότητας χάνεται νωρίς. Τα παιδιά εκτίθενται σε περιεχόμενο που δεν μπορούν να επεξεργαστούν. Η διαδικτυακή βία αφήνει αποτύπωμα κι ο εκφοβισμός δεν περιορίζεται πια στο σχολείο, καθώς κολουθεί το παιδί παντού. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση της πολιτείας παρουσιάζεται ως αναγκαία. 

Η τεχνολογία όμως δεν υπακούει εύκολα σε απαγορεύσεις. Οι νέοι βρίσκουν τρόπους να παρακάμψουν κανόνες. Η ψηφιακή ταυτότητα δεν περιορίζεται από σύνορα. Η επιβολή ηλικιακών ορίων απαιτεί μηχανισμούς ελέγχου που εγείρουν νέα ζητήματα. Ποιος διαχειρίζεται τα δεδομένα; Ποιος εγγυάται την προστασία της ιδιωτικότητας; Η απαίτηση για επαλήθευση ηλικίας οδηγεί σε συστήματα που αγγίζουν τα όρια της επιτήρησης. Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και στην ελευθερία γίνεται λεπτή. 

Οι επικριτές των μέτρων επισημαίνουν μια βασική αντίφαση. Η γενιά που μεγαλώνει μέσα στο διαδίκτυο δεν μπορεί να αποκοπεί από αυτό με διοικητικές αποφάσεις. Τα social media αποτελούν πεδίο κοινωνικοποίησης, χώρο έκφρασης και μέσο επικοινωνίας. Η απαγόρευση κινδυνεύει να μετατρέψει μια καθημερινή πρακτική σε απαγορευμένο καρπό. Η απουσία εκπαίδευσης, παιδείας και την ανάλογης κουλτουρας αφήνει το πρόβλημα άλυτο. Η χρήση μεταφέρεται στο σκοτάδι χωρίς καθοδήγηση και πλαίσιο. 

Η ουσία της συζήτησης δεν περιορίζεται στην πρόσβαση. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την παιδική ηλικία. Ποια όρια θέτει η κοινωνία; Ποια ευθύνη αναλαμβάνει η οικογένεια; Ποιος ρόλος ανήκει στο σχολείο; Η τεχνολογία επιταχύνει την ενηλικίωση, καθώς τα παιδιά εκτίθενται σε εμπειρίες που παλαιότερα ανήκαν σε μεγαλύτερες ηλικίες. Η ανάγκη για προστασία συγκρούεται με την ανάγκη για αυτονομία κι η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη, ούτε να υπάρχουν αφορισμοί εκ προοιμίου.

Οι πλατφόρμες φέρουν επίσης ευθύνη, αφού επιβεβαιωμένα και σε δικαστικές αίθουσες ο σχεδιασμός τους βασίζεται στην προσοχή. Endless scrolling, ειδοποιήσεις, αλγόριθμοι που ενισχύουν την παραμονή. Το μοντέλο λειτουργίας ενθαρρύνει την εξάρτηση. Η ρύθμιση αυτών των πρακτικών θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό βήμα. Ο περιορισμός της πρόσβασης αντιμετωπίζει το σύμπτωμα και μόνο αλλαγή του σχεδιασμού αγγίζει την αιτία. Η διεθνής εικόνα δείχνει μια κοινή αγωνία. Δανία, Γαλλία, Ισπανία, Ελλάδα, Ινδονησία και άλλες χώρες κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Κάθε κοινωνία προσπαθεί να προσαρμόσει τη λύση στα δικά της δεδομένα. Η πολυφωνία των προσεγγίσεων αποκαλύπτει την πολυπλοκότητα του ζητήματος.  

Η ελληνική πραγματικότητα εντάσσεται σε αυτό το διεθνές πλαίσιο. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Η νεολαία βιώνει ήδη έντονες πιέσεις (εκπαίδευση, εργασία, κοινωνικές σχέσεις). Τα social media λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής αυτών των πιέσεων κι η πολιτεία καλείται να παρέμβει με τρόπο που να προστατεύει χωρίς να απομονώνει, να καθοδηγεί χωρίς να επιβάλλει και να δώσει εναλλακτική όπως για παράδειγμα η στροφή στον αθλητισμό. 

Η λύση απαιτεί συνδυασμό πολιτικών. Εκπαίδευση ψηφιακού δυναμικού, ενίσχυση της οικογένειας, ρύθμιση των πλατφορμών και δημιουργία ασφαλών ψηφιακών χώρων. Η απαγόρευση μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινό εργαλείο. Η μακροπρόθεσμη απάντηση χρειάζεται βαθύτερη προσέγγιση και φυσικά κατανόηση της νέας πραγματικότητας. Η κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Η σχέση των νέων με την τεχνολογία καθορίζει το μέλλον. Οι αποφάσεις του παρόντος διαμορφώνουν τις επόμενες γενιές. Η ευθύνη σαφώς είναι συλλογική κι η ισορροπία δύσκολη. Η συζήτηση απαραίτητη, καθώς οι απαντήσεις θα προκύψουν μέσα από διάλογο, γνώση και τόλμη. 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram