Κάποτε η γειτονιά δεν ήταν απλώς ο τόπος όπου βρισκόταν το σπίτι μας. Ήταν ένα μικρό δίκτυο ανθρώπων που γνώριζαν ο ένας τον άλλον, αντάλλασσαν 2-3 κουβέντες στην είσοδο της πολυκατοικίας, κρατούσαν ένα κλειδί για ώρα ανάγκης και ήξεραν ποιος μένει απέναντι, ποιος στον τρίτο και ποιος μόλις μετακόμισε στο ισόγειο.

Σήμερα μπορεί να ζούμε για χρόνια στην ίδια πολυκατοικία και να μην ξέρουμε ούτε το όνομα του ανθρώπου που μένει στην ακριβώς διπλανή πόρτα. Βλέπουμε κάποια πρόσωπα στο ασανσέρ, λέμε ένα τυπικό «καλημέρα» και συνεχίζουμε. Τι άλλαξε όμως τόσο πολύ;

Η καθημερινότητα τρέχει πολύ πιο γρήγορα

Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ο τρόπος με τον οποίο έχει οργανωθεί η σύγχρονη ζωή. Οι περισσότεροι περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας εκτός σπιτιού, δουλειά, μετακινήσεις, φροντιστήρια για τα παιδιά και συνεχείς μικρές εκκρεμότητες που είναι πάντα μπροστά σου.

Όταν γυρνάς στο σπίτι δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κοινωνική επαφή και συνοχή. Συχνά σημαίνει το ακριβώς αντίθετο, κλείνει κανείς την πόρτα και δεν θες να μιλήσεις σε κανέναν. Άλλος ακούει μουσική, άλλος παίζει στο NetBet Ελλάδα και οι περισσότεροι μάλλον προτιμάμε να είμαστε online. 

Έτσι, οι μικρές συναντήσεις που κάποτε δημιουργούσαν σχέσεις φθίνουν για τα καλά. Δεν στεκόμαστε εύκολα στην είσοδο για κουβέντα, δεν καθόμαστε στο μπαλκόνι για να πιάσουμε συζήτηση με τον γείτονα και σπάνια υπάρχει χρόνος για μια αυθόρμητη επίσκεψη από το πουθενά.

Η πόλη μάς έβαλε στην ανωνυμία

Στις μεγαλουπόλεις η ανωνυμία είναι κάτι πολύ συνηθισμένο. Οι άνθρωποι μετακομίζουν πιο συχνά, οι ενοικιαστές αλλάζουν, οι πολυκατοικίες φιλοξενούν δεκάδες ανθρώπους με εντελώς διαφορετικά ωράρια και συνήθειες.

Αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη κατάσταση, ζούμε πολύ κοντά ο ένας στον άλλον χωροταξικά, αλλά οι ζωές μας δεν συναντιούνται πραγματικά.

Μπορεί να ακούμε τον διπλανό να επιστρέφει αργά, να γνωρίζουμε ότι κάποιος στον πάνω όροφο έχει σκύλο ή ότι μια οικογένεια έχει μικρό παιδί, αλλά να μην έχουμε ανταλλάξει ποτέ περισσότερες από δύο φράσεις.

Η φυσική εγγύτητα δεν συνεπάγεται αυτόματα και κοινωνική εγγύτητα.

Το κινητό αντικατέστησε ένα μέρος της γειτονιάς

Υπάρχει και κάτι ακόμη που είναι άξιο λόγου. Μεγάλο μέρος της κοινωνικής μας ζωής έχει μεταφερθεί στην οθόνη.

Μπορούμε να μιλάμε καθημερινά με έναν φίλο που μένει πολλά χιλιόμετρα μακριά, ενώ ταυτόχρονα να αγνοούμε σχεδόν πλήρως τον άνθρωπο που μένει μερικά μέτρα από εμάς.

Τα social media, τα μηνύματα και οι ομαδικές συνομιλίες μάς επιτρέπουν να κάνουμε σχέσεις χωρίς να χρειάζεται να βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά έχει αλλάξει και την αξία που δίνουμε στις γνωριμίες face to face.

Παλαιότερα, αν ήθελες παρέα ή κουβεντούλα, η γειτονιά ήταν το πρώτο μέρος όπου θα την αναζητούσες. Σήμερα το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να ανοίξουμε ένα app.

Η σχέση μας με την ιδιωτικότητα έχει αλλάξει.

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν άβολα όταν κάποιος γείτονας κάνει πολλές προσωπικές ερωτήσεις ή δείχνει υπερβολικό ενδιαφέρον για το τι συμβαίνει στη ζωή τους. Εκεί που παλιότερα μια τέτοια συμπεριφορά μπορούσε να θεωρηθεί απλό φυσιολογικό ενδιαφέρον, σήμερα εύκολα παρερμηνεύεται.

Έχουμε μάθει να θέτουμε πιο σαφή όρια ανάμεσα στην προσωπική ζωή και στον κοινωνικό περίγυρο. Και πολλές φορές αυτά τα όρια ξεκινούν κυριολεκτικά από την εξώπορτα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι αποφεύγουμε ακόμη και τις απλές επαφές, από φόβο μήπως δημιουργηθεί μια σχέση που θα θεωρήσουμε αργότερα πιεστική.

Χάθηκαν οι κοινόχρηστοι χώροι

Οι παλιές γειτονιές είχαν περισσότερα σημεία συνάντησης. Υπήρχαν μικρά μαγαζάκια, πλατείες, αυλές, πεζοδρόμια, παγκάκια και καφενεία που λειτουργούσαν σαν φυσικά κοινωνικά δίκτυα.

Εκεί οι άνθρωποι συναντιούνταν χωρίς να έχουν προηγουμένως κανονίσει κάτι. Απλά πήγαινες και όλο και κάποιον θα έβρισκες.

Σήμερα μεγάλο μέρος της καθημερινότητας έχει μεταφερθεί σε κλειστούς ή πιο απρόσωπους χώρους. Ψωνίζουμε γρήγορα και άτακτα, παραγγέλνουμε στο σπίτι fast food, μπαίνουμε στο αυτοκίνητο και φεύγουμε.

Κι όμως, ο καλός γείτονας παραμένει πολύτιμος

Παρά όλες τις παραπάνω δραματικές αλλαγές, η σχέση με τους ανθρώπους που ζουν δίπλα μας εξακολουθεί να έχει μεγάλη αξία.

Ένας γείτονας μπορεί να παραλάβει ένα δέμα, να παρατηρήσει ή να ακούσει κάτι ασυνήθιστο όταν λείπουμε ή απλώς να μας δώσει εκείνη τη μικρή αίσθηση ότι δεν είμαστε εντελώς μόνοι μέσα σε μια μεγάλη πόλη.

Δεν χρειάζεται ούτε είναι εφικτό να επιστρέψουμε στην εποχή όπου όλοι γνώριζαν τα πάντα για όλους. Ούτε είναι απαραίτητο να γίνουμε και κολλητοί με ολόκληρη την πολυκατοικία.

Μερικές φορές αρκεί κάτι πολύ πιο απλό, να γνωρίζουμε ένα όνομα, να λέμε μια πραγματική καλημέρα, να σταματάμε για δύο λεπτά στην είσοδο αντί να κοιτάμε το κινητό.

Ίσως η γειτονιά να μην εξαφανίστηκε τελικά. Ίσως απλά σταματήσαμε να της δίνουμε τη δέουσα σημασία και προσοχή.