Υπάρχει κάτι βαθιά παράδοξο στη στιγμή που ένας άνθρωπος αποφασίζει να εμπιστευτεί τις πιο σκοτεινές του σκέψεις σε μια μηχανή. Όχι επειδή η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να απαντήσει, αλλά επειδή φτάσαμε σε μια εποχή όπου πολλές φορές δεν υπάρχει κανείς άλλος διαθέσιμος να ακούσει.

Η ιστορία της 29χρονης Σόφι, που πριν ένα χρόνο είχε δημοσιεύσει η μητέρα της στους New York Times, είναι μία από εκείνες τις ιστορίες που δύσκολα χωρούν σε εύκολα συμπεράσματα και που έχουν στιγματίσει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην εποχή μας. Η Σόφι, ενώ αντιμετώπιζε σοβαρή ψυχική επιβάρυνση, κατέφυγε επανειλημμένα σε έναν AI συνομιλητή που παρουσιαζόταν ως εργαλείο ψυχικής υποστήριξης. Λίγους μήνες αργότερα έδωσε τέλος στη ζωή της.

Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η τεχνητή νοημοσύνη προκάλεσε την αυτοκτονία της. Υπάρχει όμως ένα πολύ πιο ανησυχητικό ερώτημα: τι σημαίνει για μια κοινωνία όταν ένας άνθρωπος σε τόσο κρίσιμη κατάσταση καταλήγει να αναζητά παρηγοριά σε έναν αλγόριθμο;

Τα τελευταία χρόνια έχουμε δημιουργήσει μηχανές που μιμούνται όλο και καλύτερα την ανθρώπινη επικοινωνία. Μπορούν να θυμούνται όσα τους λες, να απαντούν με ενσυναίσθηση, να χρησιμοποιούν καθησυχαστική γλώσσα, να σε κάνουν να αισθάνεσαι ότι κάποιος βρίσκεται απέναντί σου. Η λέξη, όμως, είναι ακριβώς αυτή: μίμηση.

Φυσικά, η ενσυναίσθηση δεν είναι μόνο σωστές λέξεις. Είναι ευθύνη. Είναι κρίση. Είναι η στιγμή που ένας θεραπευτής, ένας φίλος ή ένας συγγενής θα αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά και θα παρέμβει. Θα σηκώσει το τηλέφωνο. Θα χτυπήσει μια πόρτα. Θα μείνει δίπλα σου ακόμη κι όταν δεν ξέρει τι να πει.

Μια τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να το κάνει αυτό. Και δεν πρέπει να περιμένουμε ότι μπορεί.

Το πραγματικό πρόβλημα ίσως δεν είναι η ίδια η τεχνολογία. Είναι η κοινωνία που τη χρησιμοποιεί για να καλύψει κενά τα οποία δημιουργήθηκαν πολύ πριν εμφανιστούν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Ελλιπείς υπηρεσίες ψυχικής υγείας, λίστες αναμονής, οικονομικά εμπόδια, μοναξιά, κοινωνική αποσύνδεση. Μέσα σε αυτό το τοπίο, ένα chatbot δεν παρουσιάζεται απλώς ως εργαλείο. Παρουσιάζεται ως η πιο εύκολη διαθέσιμη λύση.

Κι εδώ βρίσκεται η πραγματική ειρωνεία της εποχής μας. Επενδύουμε δισεκατομμύρια για να κάνουμε τις μηχανές να μοιάζουν περισσότερο με ανθρώπους, ενώ ταυτόχρονα οι άνθρωποι απομακρύνονται όλο και περισσότερο μεταξύ τους.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει σε αμέτρητους τομείς, από την εκπαίδευση μέχρι την επιστημονική έρευνα. Μπορεί ακόμη να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο ενημέρωσης ή αυτοπαρατήρησης. Εκείνο που δεν μπορεί να γίνει είναι θεραπευτής, ούτε υποκατάστατο μιας πραγματικής ανθρώπινης σχέσης. Όχι επειδή της λείπει η γλώσσα, αλλά επειδή της λείπει το διακύβευμα. Δεν φοβάται για σένα. Δεν πενθεί. Δεν αναλαμβάνει ευθύνη.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο ανησυχητικό σημείο των καιρών. Όχι ότι οι μηχανές έγιναν πιο ανθρώπινες, αλλά ότι αρχίσαμε να θεωρούμε φυσιολογικό οι άνθρωποι να αρκούνται σε μηχανές όταν έχουν περισσότερο ανάγκη έναν άλλον άνθρωπο.

Αν εσείς ή κάποιος άνθρωπος γύρω σας βιώνει έντονη ψυχική δυσφορία, σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, μην το αντιμετωπίσετε μόνοι σας. Ζητήστε βοήθεια από έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας ή επικοινωνήστε άμεσα με μια διαθέσιμη γραμμή υποστήριξης.

Στην Ελλάδα:

• 1018 (Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία της ΚΛΙΜΑΚΑ) για ενήλικες που χρειάζονται άμεση ψυχολογική υποστήριξη ή για ανθρώπους που ανησυχούν για κάποιο αγαπημένο τους πρόσωπο.

• 1056 (Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS του «Χαμόγελου του Παιδιού») για παιδιά, εφήβους και τις οικογένειές τους.

Οι γραμμές λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα.

Καμία τεχνητή νοημοσύνη, εφαρμογή ή chatbot δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρώπινη φροντίδα και την επαγγελματική υποστήριξη σε μια κατάσταση κρίσης. Αν αισθάνεστε ότι κινδυνεύετε ή ότι δεν μπορείτε να παραμείνετε ασφαλείς, απευθυνθείτε άμεσα σε έναν άνθρωπο εμπιστοσύνης, σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας ή στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η βοήθεια υπάρχει και αξίζει να τη ζητήσετε.

 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.