Οι περισσότεροι ίσως θυμόμαστε ότι κάποτε υπήρχε μια αθώα υπόσχεση στο διαδίκτυο: ότι μπορείς να είσαι ανώνυμος, ελεύθερος, και – το σημαντικότερο – άνθρωπος χωρίς να χρειάζεται να το αποδείξεις κάθε τρία κλικ. Σήμερα, κάθε checkbox που σου ζητάει να κλικάρεις “I am not a robot” μοιάζει λιγότερο με έλεγχο ασφαλείας και περισσότερο με υπαρξιακή ειρωνεία. Γιατί τι σημαίνει πλέον το “δεν είμαι ρομπότ”; Ένα δάχτυλο που κάνει κλικ; Μια επιλογή από φωτογραφίες με λεωφορεία και φανάρια; Ή κάτι βαθύτερο, κάτι που δεν μπορεί να συμπιεστεί σε πιξελαρισμένα τετράγωνα; Το ίντερνετ έχει αρχίσει να μας αντιμετωπίζει σαν εισβολείς. Και όχι άδικα, θα προσθέσω.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι τα bots έχουν πληθύνει· είναι ότι έχουν γίνει αδιακρίτως πανέξυπνα. Δεν κινούνται πλέον στο περιθώριο της ψηφιακής εμπειρίας, αλλά στον πυρήνα της. Σκανάρουν, μαθαίνουν, μιμούνται. Και, ειρωνικά, εκπαιδεύονται πάνω σε εμάς, σε ό,τι αφήνουμε πίσω μας: posts, clicks, σκέψεις που ειπώθηκαν βιαστικά και έμειναν για πάντα. Ένα τεράστιο αρχείο ανθρώπινης αδυναμίας, ανακυκλωμένο ως τεχνητή ευφυΐα.

Αυτό δημιουργεί μια παράδοξη συνθήκη: όσο περισσότερο “ανθρώπινα” γίνονται τα bots, τόσο περισσότερο οι άνθρωποι υποχρεώνονται να αποδείξουν την ανθρωπινότητά τους. Είναι σαν μια αργή αντιστροφή ρόλων, όπου το πρωτότυπο καλείται να αποδείξει ότι δεν είναι αντίγραφο. Και το κάνει πρόθυμα—με ένα κλικ, μια επιλογή, μια μικρή παραχώρηση.

Τα CAPTCHA, αυτά τα μικρά τεστ υπομονής και παρατήρησης, ήταν κάποτε ένα φρένο. Σήμερα είναι περισσότερο ένα τελετουργικό. Μια σχεδόν θρησκευτική πράξη επιβεβαίωσης που λέει «είμαι εδώ, βλέπω, επιλέγω». Το πρόβλημα είναι ότι η πίστη αυτή δεν είναι πια αρκετή. Τα ίδια τα συστήματα που σχεδιάστηκαν για να αποκλείουν τις μηχανές, αρχίζουν να αναγνωρίζονται – και να ξεπερνιούνται – από αυτές. Η στιγμή που ένα AI κλικάρει στο “I am not a robot” δεν είναι αστεία, αλλά μάλλον σχεδόν ποιητικά ανησυχητική.

Και τότε έρχεται η επόμενη πρόταση: βιομετρικά δεδομένα. Δαχτυλικά αποτυπώματα, φωνές, πρόσωπα. Δηλαδή, όχι απλώς να αποδείξεις ότι είσαι άνθρωπος, αλλά να αποδείξεις ποιος άνθρωπος είσαι. Να αφήσεις πίσω σου όχι μόνο τα ίχνη της πλοήγησης, αλλά τα ίδια τα χαρακτηριστικά της ύπαρξής σου. Η τεχνολογία που κάποτε υποσχόταν ανωνυμία, τώρα ζητάει τα πάντα, με αντάλλαγμα την πρόσβαση. Εδώ, βέβαια, η ειρωνεία γίνεται σχεδόν τραγική: την ίδια στιγμή που γνωρίζουμε πόσο εύθραυστα είναι αυτά τα συστήματα (πόσα λάθη έχουν κάνει, πόσες “βεβαιότητες” τους έχουν αποδειχθεί καταστροφικές), καλούμαστε να τους εμπιστευτούμε το πιο προσωπικό μας δεδομένο. Σαν να θέλεις ένας παραμορφωτικός καθρέφτης να σου δείξει πώς πραγματικά φαίνεσαι.

Πίσω από όλα αυτά δεν υπάρχει μόνο το ζήτημα της ασφάλειας· υπάρχει μια πιο βαθιά ανησυχία: η μάχη για τα “καθαρά” δεδομένα. Οι εταιρείες χρειάζονται αυθεντικότητα για να εκπαιδεύσουν τα μοντέλα τους – και η αυθεντικότητα αυτή δεν μπορεί να είναι σκουπίδια, δεν μπορεί να είναι “σκουπίδια του ΑΙ”. Πρέπει να είναι κάτι αληθοφανές, κάτι ανθρώπινο με την έννοια της συνοχής και της πρόθεσης. Κι έτσι, το διαδίκτυο γεμίζει με μηχανές που ψάχνουν για ανθρώπους, και με ανθρώπους που προσπαθούν να αποδείξουν ότι δεν είναι μηχανές.

Το σίγουρο είναι πως ένας κύκλος κλείνει πάνω μας. Ίσως το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι τα bots γίνονται καλύτερα. Είναι ότι η έννοια του “ανθρώπου” στο διαδίκτυο αρχίζει να ορίζεται τεχνικά: ως κάτι που περνάει τεστ, που αναγνωρίζεται από αλγορίθμους, που πιστοποιείται από συστήματα τα οποία (σε τελική ανάλυση) δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.

Και κάπου εκεί, το κουτάκι “I am not a robot” παύει να είναι αστείο. Γίνεται μια μικρή καθημερινή υπενθύμιση ότι ίσως δεν το λέμε πια σε ένα σύστημα, αλλά στον ίδιο τον εαυτό μας. Και το αν θα συνεχίσει να ισχύει, παραμένει, τουλάχιστον προς το παρόν, ανοιχτό.

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.