Αν προσπαθήσει κανείς να περιγράψει τη σύγχρονη εμπειρία του διαδικτύου με μία εικόνα, ίσως η πιο εύστοχη να είναι η εξής: είναι σαν να έχεις εκείνη τη θεία που σχολιάζει το βάρος σου στο οικογενειακό τραπέζι και το κάνει κάθε μέρα. Ανοίγεις το Instagram και βλέπεις διαφημίσεις για δίαιτες, μπαίνεις στο TikTok και κάποιος σου εξηγεί πως να χάσεις πέντε κιλά σε δύο εβδομάδες. Παρακολουθείς μια τελετή βραβείων και σχεδόν όλοι οι διάσημοι μοιάζουν ξαφνικά πιο αδύνατοι. 

Το μήνυμα είναι σαφές, ακόμη κι αν δεν λέγεται ευθέως: όλοι πρέπει να έχουμε μία συγκεκριμένη εικόνα. Η εποχή του Ozempic, των φαρμάκων που αρχικά δημιουργήθηκαν για τον διαβήτη αλλά χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως για απώλεια βάρους μοιάζει να επαναφέρει μια αισθητική πίεση που πολλοί πίστευαν ότι είχε αρχίσει να ξεθωριάζει. Για περίπου μια δεκαετία το κίνημα του body positivity προσπάθησε να δημιουργήσει μια διαφορετική σχέση με το σώμα. Να πει ότι τα σώματα έχουν πολλές μορφές και ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν καθορίζεται από το νούμερο στη ζυγαριά. 

Σήμερα όμως, το εκκρεμές φαίνεται να κινείται ξανά προς την αντίθετη πλευρά. 

Διάσημοι άνθρωποι μιλούν ανοιχτά για τη χρήση φαρμάκων απώλειας βάρους. Διαφημίσεις για προϊόντα αδυνατίσματος αυξάνονται κάθε χρόνο και το σύνολο της εικόνας που παράγεται στα social media δημιουργεί μια αίσθηση ότι το “σωστό” σώμα γίνεται ξανά όλο και πιο λεπτό. Αυτή η εικόνα κρύβει μια παλιά ψευδαίσθηση. Την ιδέα ότι όλοι μπορούμε να έχουμε το ίδιο σώμα, αρκεί να προσπαθήσουμε αρκετά. 

Στην πραγματικότητα η επιστήμη δείχνει κάτι πολύ διαφορετικό. Το σώμα μας καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη γενετική. Όπως δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι με ακριβώς το ίδιο ύψος ή το ίδιο πρόσωπο, έτσι δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι με ακριβώς την ίδια σωματική δομή κι όμως, η κουλτούρα της δίαιτας επιμένει εδώ και δεκαετίες να μας λέει ότι η διαφορά είναι θέμα πειθαρχίας. Αν δεν αδυνατίζεις, σημαίνει ότι δεν προσπαθείς αρκετά. 

Αυτή η ιδέα δεν είναι μόνο επιστημονικά αμφισβητήσιμη. Είναι και βαθιά ψυχολογικά επιβαρυντική. Δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο ενοχής και αυτοκριτικής που σπάνια οδηγεί σε πραγματική υγεία. Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της σύγχρονης κουλτούρας του σώματος: το λεπτό έχει ταυτιστεί σχεδόν αυτόματα με την υγεία.  

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι αδύνατος και να μην είναι υγιής κι ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μεγαλύτερο σώμα και να είναι απολύτως υγιής. Η υγεία είναι ένα πολύ πιο σύνθετο σύνολο παραγόντων, από τη διατροφή και την άσκηση μέχρι τον ύπνο, το άγχος και το κοινωνικό περιβάλλον. Παρόλα αυτά η κοινωνία εξακολουθεί να αξιολογεί τα σώματα με έναν απλοϊκό τρόπο κι αυτός επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας. 

Στην ψηφιακή εποχή πρέπει να εκπαιδεύσουμε τους αλγορίθμους σε διαφορετικά περιβάλλοντα και μοντέλα. Τα social media δεν είναι ουδέτερα. Τροφοδοτούνται από αυτό που βλέπουμε και στο οποίο αντιδρούμε. Αν ολόκληρο το feed μας είναι γεμάτο με περιεχόμενο δίαιτας, είναι γιατί ο αλγόριθμος έχει μάθει ότι αυτό τραβά την προσοχή μας. Η επιλογή του τι ακολουθούμε και τι αγνοούμε μπορεί να αλλάξει δραματικά το περιβάλλον που μας περιβάλλει καθημερινά. 

Η διάκριση βάσει βάρους παραμένει νόμιμη σε πολλές χώρες και επηρεάζει πολλούς τομείς της ζωής: από την ιατρική φροντίδα μέχρι την εργασία και την εκπροσώπηση στα μέσα ενημέρωσης. Σε αυτό το πλαίσιο η αποδοχή του σώματος δεν είναι απλώς μια ατομική στάση, αλλά και μιας μορφής κοινωνική αντίσταση. 

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον ιστορικό μοτίβο. Τα πρότυπα ομορφιάς δεν είναι σταθερά, κάνουν κύκλους. Η δεκαετία του ’90 προώθησε το υπερβολικά αδύνατο σώμα. Τα 2010s μίλησαν για body positivity. Σήμερα φαίνεται να επιστρέφουμε ξανά σε μια πιο περιοριστική αισθητική. Κάθε κύκλος φέρνει μαζί του και μια αντίδραση. 

Το γεγονός ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι συζητούν ανοιχτά για την πίεση που δημιουργούν αυτά τα πρότυπα είναι από μόνο του ένα σημάδι αλλαγής. Σημαίνει ότι υπάρχει συνείδηση του προβλήματος κι ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό βήμα. 

*Mε στοιχεία από το VOX 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram