Συχνά νομίζουμε ότι ξέρουμε τον εαυτό μας, ότι μπορούμε να μετρήσουμε τα όριά μας, τις αντοχές μας, τη θέλησή μας.Και όμως, κάθε φορά που εμφανίζεται μια δυσκολία ή μια υποχρέωση που απαιτεί πραγματική προσπάθεια, ανακαλύπτουμε πόσο εύκολα το σώμα και το μυαλό μας στρέφονται στο δρόμο της λιγότερης αντίστασης, στο μονοπάτι της φυγής. Η φυγοπονία δεν είναι πάντα εμφανής, δεν χρειάζεται κραυγές ή δραματικές κινήσεις. Είναι οι μικρές καθημερινές αποστάσεις που παίρνουμε από την πρόκληση, οι μισοτελειωμένες υποσχέσεις, οι αθώες δικαιολογίες που κατασκευάζουμε για να αποφύγουμε κάτι που θα μας ζητούσε να δώσουμε περισσότερο από τον εαυτό μας.
Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά, θα διαπιστώσει ότι η φυγοπονία είναι ένας διακριτικός, αλλά πανταχού παρών σύντροφος της ζωής. Στην εργασία, στα προσωπικά σχέδια, στις σχέσεις μας, σε κάθε τομέα όπου η πραγματική προσπάθεια μετράει, συχνά επιλέγουμε το εύκολο. Το μυαλό μας, σαν καλοδουλεμένος υπολογιστής, υπολογίζει κόστη και οφέλη, και δεν είναι σπάνιο να προτιμήσουμε την ησυχία του καναπέ από την αβεβαιότητα της δράσης. Κάθε φορά που αναβάλλουμε, που αφήνουμε κάτι να περάσει, που φεύγουμε από τη δύσκολη συζήτηση, επαναλαμβάνουμε αυτήν την ανθρώπινη τάση προς τη φυγή.
Είναι όμως αυτή η τάση πάντα αρνητική; Ίσως όχι. Μερικές φορές, η φυγοπονία είναι απλώς ένας τρόπος αυτοπροστασίας, μια έμφυτη στρατηγική για να διατηρήσουμε τη ψυχική μας ισορροπία. Αλλά όταν γίνεται κανόνας, όταν καθορίζει τον τρόπο που ζούμε και παίρνουμε αποφάσεις, τότε αρχίζει να περιορίζει περισσότερο από όσο μας προστατεύει. Η συνεχής αναβολή, η αποφυγή ευθυνών, η επιλογή του εύκολου δρόμου μπορούν να μας κρατήσουν αιχμάλωτους ενός κόσμου ημιτελών ονείρων, ενός εαυτού που βλέπει τη ζωή να περνάει και δεν τολμά να συμμετάσχει.
Η φυγοπονία εκδηλώνεται και σε κοινωνικό επίπεδο. Όταν συλλογικά αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε προβλήματα, όταν η κοινωνία στρέφεται προς την αμέλεια ή την παθητικότητα, οι συνέπειες γίνονται πιο εμφανείς. Οι αλλαγές που απαιτούν θάρρος και δέσμευση συχνά αναβάλλονται, και οι ευκαιρίες χάνονται. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η ανθρώπινη φύση είναι κακή ή αδύναμη. Αντιθέτως, δείχνει την πολυπλοκότητα και τις αντιφάσεις μας, την ανάγκη μας να ζυγίζουμε προσεκτικά κάθε κίνηση και επιλογή.
Η αναγνώριση της φυγοπονίας είναι το πρώτο βήμα για να την αντιμετωπίσουμε. Χρειάζεται ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας, να παραδεχθούμε πόσο συχνά προτιμούμε το ασφαλές και γνώριμο από το απαιτητικό και άγνωστο. Η αυτοπαρατήρηση, η κριτική ματιά στις συνήθειες και στις αποφάσεις μας, μπορεί να φέρει στο φως μοτίβα που προηγουμένως αγνοούσαμε. Και καθώς αυτά τα μοτίβα αναγνωρίζονται, ανοίγει ο δρόμος για αλλαγή.
Δεν χρειάζεται να γίνουμε τελείως ακούραστοι ή να εξαλείψουμε κάθε τάση φυγής. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία, η ικανότητα να διακρίνουμε πότε η φυγοπονία μας προστατεύει και πότε μας περιορίζει. Κάθε μικρή απόφαση να αντιμετωπίσουμε κάτι δύσκολο, κάθε προσπάθεια να παραμείνουμε πιστοί στις υποχρεώσεις και στα όνειρά μας, είναι μια νίκη πάνω σε αυτή την ανθρώπινη αδυναμία. Και αυτές οι μικρές νίκες συσσωρεύονται, διαμορφώνουν χαρακτήρα, ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και τελικά αλλάζουν τον τρόπο που ζούμε.
Στο βάθος, η φυγοπονία είναι μια υπενθύμιση της ανθρώπινης φύσης μας, της τάσης μας προς την άνεση και την ασφάλεια, αλλά και της δυνατότητας για συνειδητή επιλογή. Κάθε στιγμή που αποφασίζουμε να σταθούμε, να δράσουμε, να μην υποχωρήσουμε μπροστά στη δυσκολία, επαναπροσδιορίζουμε τη σχέση μας με τον κόσμο και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Και ίσως, η μεγαλύτερη σοφία δεν είναι να αγνοούμε αυτήν την τάση, αλλά να μάθουμε να την αναγνωρίζουμε, να την σεβόμαστε και ταυτόχρονα να την ξεπερνάμε.
Η φυγοπονία μας διδάσκει ότι η ζωή απαιτεί συνειδητές αποφάσεις και ότι η πραγματική ανάπτυξη έρχεται μόνο όταν τολμάμε να αντιμετωπίσουμε την πρόκληση, να σταθούμε απέναντι στην ευκολία και να διαλέξουμε τον δρόμο που μας αναγκάζει να δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό. Στο τέλος, το ζήτημα δεν είναι να μην φοβόμαστε ποτέ, αλλά να μην αφήνουμε τον φόβο και την άνεση να καθορίζουν τη ζωή μας. Κάθε μικρή προσπάθεια, κάθε επιλογή αντίστασης στη φυγοπονία, μας φέρνει πιο κοντά σε αυτό που μπορούμε πραγματικά να γίνουμε.
Το να είμαστε φυγόπονοι είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης, αλλά η συνειδητή προσπάθεια να ξεπερνάμε αυτήν την τάση καθορίζει την ουσία της δύναμής μας και τον δρόμο μας μέσα στη ζωή.
➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram
