Το smartphone μπήκε στη ζωή μας ως λύση για επικοινωνία, πληροφορία, ευκολία. Κάπου στην πορεία όμως χωρίς να το καταλάβουμε άρχισε να λειτουργεί ως ρυθμιστής της καθημερινότητας, της προσοχής και τελικά της ψυχικής μας κατάστασης. Σήμερα η σχέση με το κινητό είναι κάτι σαν προέκταση του εαυτού μας και γι’ αυτό η ιδέα της “απεξάρτησης” μοιάζει με αναγκαία επανεκπαίδευση. 

Οι περισσότεροι νέοι δε νιώθουν ότι είναι εθισμένοι, νιώθουν απλώς κουρασμένοι. Κουρασμένοι από τη διάσπαση, από το διαρκές τσεκάρισμα, από το αίσθημα ότι ο χρόνος χάνεται χωρίς να θυμούνται πως. Το κινητό δεν τους κάνει απαραίτητα χαρούμενους, τους κρατά όμως απασχολημένους, καλύπτει τα κενά, το άγχος, τη σιωπή. Αυτή ακριβώς η λειτουργία είναι που το καθιστά τόσο δύσκολο να εγκαταλειφθεί. 

Ο δρόμος της απεξάρτησης δε ξεκινά με απαγορεύσεις, αλλά με βαθιά επίγνωση της κατάστασης. Με την παραδοχή ότι η σχέση με το smartphone επηρεάζει τον τρόπο που κοιμόμαστε, που συγκεντρωνόμαστε, που σχετιζόμαστε. Όταν νέοι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι σηκώνουν το κινητό τους εκατοντάδες φορές την ημέρα, ότι περνούν ώρες σε εφαρμογές χωρίς να το καταλαβαίνουν, τότε μιλάμε για εξάρτηση. 

Η απεξάρτηση δεν σημαίνει δαιμονοποίηση της τεχνολογίας. Σημαίνει επανατοποθέτηση στον παρόντα χρόνο με κριτική σκέψη. Να πάψει το κινητό να είναι η πρώτη και η τελευταία κίνηση της ημέρας. Να μην αποτελεί το αυτόματο αντανακλαστικό κάθε φορά που δημιουργείται κενός χρόνος. Αυτό απαιτεί κάτι που έχουμε ξεχάσει: να αντέχουμε την ανία, να επιτρέπουμε στο μυαλό να περιπλανηθεί χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα. Για πολλούς νέους αυτό είναι σχεδόν σοκαριστικό, γιατί δεν το έχουν ξαναζήσει συνειδητά. 

Η εμπειρία δείχνει ότι όταν το κινητό απομακρύνεται έστω προσωρινά δεν δημιουργείται κενό, αλλά ένας κρίσιμος χώρος. Χώρος για σκέψη, για κίνηση, για συζήτηση. Οι άνθρωποι θυμούνται πώς είναι να μιλάνε χωρίς να κοιτάζουν αλλού, πως είναι να περπατούν χωρίς ακουστικά, πως είναι να κάνουν κάτι χωρίς να το καταγράφουν ή να το μοιράζονται. Αυτές οι στιγμές δεν είναι ρομαντικές αναμνήσεις άλλης εποχής, είναι δεξιότητες που ατροφούν όταν δεν χρησιμοποιούνται. 

Ο δρόμος της απεξάρτησης περνά και από το σώμα. Το κινητό διαταράσσει τον ύπνο, επειδή κρατά το νευρικό σύστημα σε εγρήγορση. Πολλοί νέοι κοιμούνται ελάχιστα επειδή δεν μπορούν να σταματήσουν. Η αποσύνδεση πριν τον ύπνο δεν είναι τεχνική ευεξίας, είναι όρος ψυχικής ισορροπίας. Όταν το κινητό κλείνει, το σώμα βρίσκει ρυθμό, όταν μένει ανοιχτό ο εγκέφαλος παραμένει σε κατάσταση συναγερμού. 

Η απεξάρτηση δεν είναι ατομικό κατόρθωμα, αλλά συλλογική διαδικασία. Όταν φίλοι, συμφοιτητές, συγκάτοικοι μπαίνουν μαζί σε αυτή τη δοκιμή το αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται. Δημιουργούνται νέες συνήθειες, όπως επιτραπέζια παιχνίδια, βόλτες, συζητήσεις, δραστηριότητες που δε χωρούν εύκολα σε stories.  

Η μεγαλύτερη δυσκολία έρχεται μετά. Το smartphone επιστρέφει και μαζί του επιστρέφει ο πειρασμός της παλιάς χρήσης. Εκεί φαίνεται αν η απεξάρτηση έγινε τιμωρία ή μάθημα. Όσοι καταφέρνουν να κρατήσουν κάποια όρια δεν το κάνουν επειδή έχουν περισσότερη πειθαρχία, αλλά επειδή έχουν αναγνωρίσει τι τους στερεί το κινητό όταν κυριαρχεί. 

Ο δρόμος της απεξάρτησης δεν υπόσχεται ευτυχία, αλλά καθαρότερο χρόνο. Λιγότερο κατακερματισμένο. Δε ζητά να γυρίσουμε πίσω, ζητά να σταθούμε λίγο πριν πατήσουμε ξανά την οθόνη. Να ρωτήσουμε αν τη χρειαζόμαστε ή αν απλώς δεν αντέχουμε το κενό. Το smartphone δεν πρόκειται να φύγει από τη ζωή μας. Αυτό που χρειάζεται είναι να πάψει να την κυβερνά το θυμικό και αυτός ο δρόμος δεν περνά από εφαρμογές περιορισμού, αλλά από μια πιο δύσκολη, πιο ουσιαστική διαδικασία: να ξαναμάθουμε να είμαστε παρόντες χωρίς διαμεσολάβηση κι αυτό από μόνο του είναι επένδυση στη ψυχική αντοχή του μέλλοντος. 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.