Μια μικρή, σχεδόν αθόρυβη δοκιμή φωτίζει ένα πιθανό μέλλον που πλησιάζει πιο γρήγορα από όσο υπολογίζαμε. Η Anthropic στήνει ένα πείραμα με τίτλο Project Deal. Ένα κλειστό περιβάλλον, λίγοι συμμετέχοντες, περιορισμένο κεφάλαιο. Κάθε εργαζόμενος εκπροσωπείται από έναν ψηφιακό αντιπρόσωπο. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται από μηχανές που διαπραγματεύονται μεταξύ τους. Προϊόντα, τιμές, συμφωνίες. Ένα μικρό marketplace που μοιάζει με παιχνίδι, που αποκαλύπτει κάτι πολύ σοβαρό. 

Τα αποτελέσματα εντυπωσιάζουν, με εκατοντάδες συμφωνίες, χιλιάδες δολάρια σε αξία, ροή συναλλαγών που θυμίζει πραγματική αγορά. Οι αλγόριθμοι λειτουργούν με ταχύτητα και συνέπεια, καθώς αναλύουν δεδομένα με μεγάλη ακρίβεια, προσαρμόζουν στρατηγικές και καταλήγουν σε συμφωνίες. Η διαδικασία αποκτά ρυθμό σχεδόν φυσικό. Ο άνθρωπος παρακολουθεί, από πρωταγωνιστής μετατρέπεται σε επιβλέποντα.  

Η ποιότητα του αλγορίθμου καθορίζει το αποτέλεσμα. Οι πιο εξελιγμένοι ψηφιακοί αντιπρόσωποι εξασφαλίζουν καλύτερες συμφωνίες, οι υπόλοιποι μένουν πίσω. Οι ανισότητες αποκτούν νέα μορφή, καθώς δεν αφορούν μόνο ανθρώπους, δεξιότητες ή ευκαιρίες, αλλά την ίδια την τεχνολογία που σε εκπροσωπεί. Ένα αόρατο χάσμα διαμορφώνεται. Κάποιοι κερδίζουν χωρίς να το συνειδητοποιούν πλήρως και κάποιοι χάνουν χωρίς να κατανοούν το γιατί. 

Σε αυτό το περιβάλλον η έννοια της διαπραγμάτευσης αλλάζει ριζικά. Η ανθρώπινη διαίσθηση, η εμπειρία, η ψυχολογία παραχωρούν χώρο σε υπολογιστικά μοντέλα. Οι αποφάσεις βασίζονται σε δεδομένα, όχι στο ένστικτο. Οι συναλλαγές εκτελούνται με ακρίβεια, χωρίς συναισθηματικές παρεμβολές. Η αγορά αποκτά χαρακτήρα αποστειρωμένο, καθαρό από ανθρώπινες αδυναμίες, ταυτόχρονα όμως απομακρυσμένο από την ανθρώπινη εμπειρία. 

Το ερώτημα που προκύπτει σχετίζεται με τον έλεγχο. Ποιος καθορίζει τους κανόνες; Ποιος διαμορφώνει τα μοντέλα; Ποιος επωφελείται από αυτή τη νέα πραγματικότητα; Η τεχνολογία προσφέρει εργαλεία ισχυρά. Η χρήση τους καθορίζει το αποτέλεσμα, καθώς χωρίς πλαίσιο, διαφάνεια, λογοδοσία, το ρίσκο αυξάνεται. Η αγορά μετατρέπεται σε πεδίο όπου η ισχύς συγκεντρώνεται σε όσους διαθέτουν τα καλύτερα εργαλεία. 

Παράλληλα, η αντίληψη του χρήστη παραμένει περιορισμένη. Οι συμμετέχοντες στο πείραμα δεν αντιλαμβάνονται εύκολα τις διαφορές ποιότητας μεταξύ των ψηφιακών αντιπροσώπων. Η εμπιστοσύνη μεταφέρεται στην τεχνολογία χωρίς πλήρη κατανόηση. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό, δηλαδή ένα πεδίο όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται για λογαριασμό κάποιου χωρίς πλήρη επίγνωση των συνεπειών. 

Η οικονομία των επόμενων χρόνων ενδέχεται να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Αγορές όπου οι μηχανές συναλλάσσονται, διαπραγματεύονται, αποφασίζουν κι ο άνθρωπος ορίζει τις παραμέτρους. Στη συνέχεια παρακολουθεί την εξέλιξη. Η ταχύτητα αυξάνεται, η αποδοτικότητα βελτιώνεται, η πολυπλοκότητα μεγαλώνει. Το ζήτημα της δικαιοσύνης επανέρχεται με ένταση. Ποιος διασφαλίζει ισότιμους όρους; 

Η ιστορία των αγορών συνδέεται με την ανθρώπινη παρουσία, παζάρια, συζητήσεις, βλέμματα, αποφάσεις που λαμβάνονται σε πραγματικό χρόνο. Το Project Deal δείχνει μια διαφορετική κατεύθυνση. Μία αγορά όπου η ανθρώπινη παρουσία περιορίζεται. Η λογική κυριαρχεί, η ταχύτητα επιβάλλεται, η απόσταση μεγαλώνει. Η αποτελεσματικότητα αυξάνεται, η ανθρώπινη διάσταση στο πεδίο υποχωρεί. 

Η πρόκληση βρίσκεται στην ισορροπία. Η τεχνολογία προσφέρει δυνατότητες που αξίζει να αξιοποιηθούν, ωστόσο απαιτείται συνείδηση των ορίων. Οι αγορές χρειάζονται κανόνες, εμπιστοσύνη, διαφάνεια, οι αλγόριθμοι εποπτεία κι οι χρήστες γνώση. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η μετάβαση ενέχει κινδύνους. Το Project Deal λειτουργεί ως προειδοποίηση και ως υπόσχεση. Δείχνει τι μπορεί να επιτευχθεί κι υπενθυμίζει τι διακυβεύεται. Οι αγορές του αύριο διαμορφώνονται ήδη. Το ζήτημα αφορά τον ρόλο που θα επιλέξει να έχει ο άνθρωπος μέσα σε αυτές, παρατηρητής ή συνδιαμορφωτής, η απάντηση θα καθορίσει το επόμενο κεφάλαιο. 

*Με στοιχεία από το TechCrunch 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram