Το κίνημα των λεγόμενων Vitalists δεν αφορά απλώς μια ακόμη κοινότητα biohackers ή μία διαφυγή για ανθρώπους που παίρνουν συμπληρώματα, μετρούν τον ύπνο τους και ελπίζουν να φτάσουν τα εκατό. Εδώ μιλάμε για κάτι πιο φιλόδοξο και πιο ανησυχητικό: για μια οργανωμένη ιδεολογία που αντιμετωπίζει τον θάνατο όχι ως βιολογικό γεγονός, αλλά ως πολιτικό εχθρό. 

Η βασική τους θέση είναι απλή. Η ζωή είναι καλό, ο θάνατος είναι κακό. Άρα η ανθρωπότητα έχει ηθικό καθήκον να παρατείνει τη ζωή επ’ αόριστον. Σε πρώτη ανάγνωση αυτό ακούγεται σχεδόν αυτονόητο. Ποιος θέλει να πεθάνει; Ποιος δε θα ήθελε περισσότερη υγεία, περισσότερα χρόνια, λιγότερη φθορά; Εκεί ακριβώς κρύβεται και η δύναμη του κινήματος. Ξεκινά από μια ανθρώπινη επιθυμία και τη μετατρέπει σε συνολικό πρόγραμμα εξουσίας. 

Οι Vitalists ζητούν ανακατάταξη προτεραιοτήτων σε επίπεδο κοινωνίας, κρατών και προϋπολογισμών. Θέλουν ο αγώνας κατά της γήρανσης να γίνει κεντρικός στόχος της δημόσιας πολιτικής. Μιλούν ανοιχτά για νόμους, για λόμπινγκ, για κρατικά κονδύλια, για χαλάρωση ρυθμιστικών φραγμών, για νέα “κράτη μακροζωίας”, ακόμη και για κατάκτηση θεσμών από μέσα. Χρησιμοποιούν τη λέξη “επανάσταση” χωρίς αμηχανία. Το ζήτημα ξεφεύγει απο τον βιοϊατρικό μανδύα και εξελίσσεται σε κάτι βαθιά πολιτικό. 

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι ότι υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι. Κάθε εποχή γεννά τις δικές της αιρέσεις προόδου. Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι ότι οι Vitalists δεν βρίσκονται πλέον στο περιθώριο. Καθηγητές από μεγάλα πανεπιστήμια, στελέχη βιοτεχνολογίας, επενδυτές, άνθρωποι με πρόσβαση σε κρατικούς μηχανισμούς και πρόσωπα που κινούνται κοντά στην αμερικανική εξουσία αρχίζουν να συνομιλούν μαζί τους σοβαρά. Ακόμη κι όσοι δεν αποδέχονται πλήρως τη φιλοσοφία τους, εμφανίζονται στα ίδια panels, μοιράζονται τις ίδιες σκηνές, νομιμοποιούν έμμεσα το πλαίσιο. 

Αυτό είναι το σημείο καμπής. Μια ιδέα δε χρειάζεται να κερδίσει την πλειοψηφία για να γίνει επικίνδυνα αποτελεσματική. Αρκεί να κερδίσει τους σωστούς ανθρώπους. Οι ίδιοι το λένε σχεδόν απροκάλυπτα. Δε χρειάζεται να πειστεί η κοινωνία στο σύνολό της. Αρκεί να πειστούν όσοι έχουν μόχλευση: πλούσιοι χρηματοδότες, ερευνητές κύρους, πολιτικοί, ρυθμιστές, στελέχη υπηρεσιών υγείας. Πρόκειται για μια ελιτίστικη στρατηγική ντυμένη με τη γλώσσα της ηθικής. Λένε ότι πολεμούν για όλη την ανθρωπότητα, αλλά η μέθοδος τους βασίζεται στην ισχύ των λίγων. 

Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί αυτή η ιδέα βρίσκει απήχηση στη Silicon Valley και στα οικοσυστήματα της τεχνολογίας. Η ίδια κουλτούρα που πίστεψε ότι μπορεί να “λύσει” την εκπαίδευση, τη δημοκρατία, τη μετακίνηση και την ανθρώπινη επικοινωνία μέσω εφαρμογών πιστεύει τώρα ότι μπορεί να λύσει και τον θάνατο. Το βιολογικό όριο αντιμετωπίζεται σαν bug. Το γήρας σαν πρόβλημα προϊόντος. Η φθορά σαν ζήτημα μηχανικής και κάπου εδώ εμφανίζεται η πιο βαθιά αυταπάτη του κινήματος. 

Η ζωή δεν είναι μόνο διάρκεια, αλλά μορφή, σχέση, όριο, συνείδηση του πεπερασμένου. Οι ανθρώπινες κοινωνίες, οι πολιτισμοί, τα τελετουργικά, οι ηθικές μας, ακόμη και η έννοια της γενιάς έχουν χτιστεί πάνω στη βεβαιότητα ότι ο χρόνος είναι περιορισμένος. Ο θάνατος δεν είναι απλώς ένα ατύχημα της φύσης. Είναι μία από τις συνθήκες που οργανώνουν το νόημα. Αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να τον αποδεχόμαστε παθητικά ή να απορρίπτουμε την ιατρική πρόοδο. Σημαίνει ότι άλλο πράγμα η καταπολέμηση της ασθένειας και άλλο η μετατροπή της αθανασίας σε πολιτικό δόγμα. 

Οι θεραπείες που υπόσχονται οι Vitalists δεν υπάρχουν ακόμη. Υπάρχουν εικασίες, πειραματικές προσεγγίσεις, εταιρείες, clocks γήρανσης, κρυοσυντήρηση, startups, υποσχέσεις, pitches και brand identity. Πριν υπάρξει λύση επιχειρείται ήδη η απορρύθμιση. Σε πολιτείες όπως η Μοντάνα ανοίγουν δρόμοι για μεγαλύτερη πρόσβαση σε πειραματικές θεραπείες με περιορισμένο έλεγχο. Το επιχείρημα είναι γνώριμο: ατομική αυτονομία, δικαίωμα στην ελπίδα, ελευθερία από τη γραφειοκρατία. Το ρίσκο επίσης γνώριμο: άνθρωποι με φόβο και χρήμα να μετατρέπονται σε πελάτες μιας βιομηχανίας που πουλά πιθανότητες σαν να ήταν βεβαιότητες. 

Αυτό δεν είναι δευτερεύον, αλλά η καρδιά της υπόθεσης, γιατί όταν ο θάνατος περιγράφεται ως απόλυτο κακό, κάθε υπόσχεση αποφυγής του αποκτά σχεδόν ιερό χαρακτήρα. Τότε η κριτική μοιάζει ανήθικη, η επιφύλαξη βαφτίζεται μοιρολατρία, η ρύθμιση βαφτίζεται συνενοχή με τον θάνατο. Έτσι όμως λειτουργούν όλες οι επικίνδυνες ιδεολογίες: παίρνουν μια ανθρώπινη αλήθεια και την απόλυτοποιούν μέχρι να εξαφανίσουν κάθε αντίβαρο. 

Αν αύριο υπάρξουν θεραπείες επιβράδυνσης ή αναστροφής της γήρανσης, ποιος θα έχει πρόσβαση; Οι Vitalists μιλούν για την ανθρωπότητα, αλλά το οικοσύστημα μέσα στο οποίο κινούνται αποτελείται κυρίως από εύπορους, δικτυωμένους, υψηλής ειδίκευσης ανθρώπους. Η αθανασία, ακόμη κι αν δεν έρθει ποτέ, ήδη φαντάζεται τον εαυτό της ως premium υπηρεσία κι αμέσως τίθεται το ταξικό ζήτημα. 

Το πραγματικό τους στοίχημα δεν είναι να μας κάνουν αθάνατους, αλλά να μας πείσουν ότι ολόκληρη η κοινωνία πρέπει να οργανωθεί σαν να αυτό είναι το υπέρτατο αγαθό κι εκεί ακριβώς αρχίζει το πρόβλημα. 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram