Η Gen Z μεγάλωσε με απεριόριστη πρόσβαση και κατέληξε να ζει με περιορισμό. Δεν στερείται επιλογών, αλλά όρεξης. Όχι μόνο για φαγητό, αλλά για σεξ, για ρίσκο, για εμπειρία, για ακαταστασία. Είναι μια γενιά που πεινά, επειδή έμαθε να συγκρατείται, να ελέγχει, να βελτιστοποιεί και τελικά να αποσύρεται από τη ζωή αντί να βουτά μέσα της. 

Αν δει κανείς τη συμπεριφορά της Gen Z μέσα από το πρίσμα της διατροφικής διαταραχής, όπως το κάνουν οι ειδικοί κάτι αρχίζει να βγάζει νόημα. Ο περιορισμός δεν είναι απλώς σύμπτωμα. Είναι στρατηγική επιβίωσης. Όταν ο κόσμος μοιάζει ασταθής, απρόβλεπτος και απειλητικός, το να περιορίζεις το σώμα, τις επιθυμίες και τις ανάγκες σου μοιάζει με έναν τρόπο να ξαναπάρεις τον έλεγχο. Δεν είναι τυχαίο ότι βλέπουμε άνοδο στις διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές, αλλά και μια γενικευμένη κουλτούρα “υγείας” που στην πραγματικότητα είναι κουλτούρα στέρησης. 

Περίπου οι μισοί νέοι της Gen Z στρέφονται στο TikTok για συμβουλές υγείας. Εκεί όμως η “υγεία” παρουσιάζεται σχεδόν πάντα ως λίστα κανόνων: τι να κόψεις, πότε να φας, πόσο να κοιμηθείς, πως να μεγιστοποιήσεις την απόδοσή σου. Cottage cheese, intermittent fasting, sleepmaxxing. Το σώμα αντιμετωπίζεται σαν μηχάνημα που χρειάζεται ρύθμιση κι όχι σαν οργανισμός που χρειάζεται απόλαυση. Επίσης η σεξουαλική ζωή των νέων συρρικνώνεται. Σχεδόν ένας στους τέσσερις νέους 18–29 δηλώνει ότι δεν έκανε σεξ τον τελευταίο χρόνο από κόπωση, φόβο, αποσύνδεση. 

Η Gen Z μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκούς ανασφάλειας. Οικονομική απαισιοδοξία, κοινωνική ρευστότητα, πολιτική αστάθεια. Η αίσθηση ότι “τα πράγματα θα πάνε καλύτερα” δεν είναι πια δεδομένη. Αντίθετα, οι έρευνες δείχνουν ότι πάνω από τους μισούς νέους πιστεύουν πως η οικονομική τους κατάσταση θα χειροτερεύσει. Όταν δεν πιστεύεις στο αύριο, δε ρισκάρεις στο σήμερα. Μαζεύεσαι, σφίγγεσαι, περιορίζεσαι. 

Ο περιορισμός, λοιπόν, λειτουργεί προστατευτικά. Όπως στις διατροφικές διαταραχές, έτσι και σε επίπεδο ζωής, το να μικραίνεις τον κόσμο σου σε κάνει να νιώθεις ασφαλής. Αν τρως λιγότερο, αν επιθυμείς λιγότερο, αν εκτίθεσαι λιγότερο, τότε μειώνεις και τις πιθανότητες να πληγωθείς, αλλά αυτή η ασφάλεια έχει κόστος, γιατί η ζωή χωρίς ρίσκο είναι και ζωή χωρίς πληρότητα. 

Η Gen Z μοιάζει να αποφεύγει το “μπέρδεμα”. Τις άβολες συναντήσεις, τις αποτυχημένες σχέσεις, το κακό σεξ, τις λάθος επιλογές. Όλα εκείνα που δεν βελτιστοποιούνται. Όλα εκείνα που δε χωρούν σε οδηγούς αυτοβελτίωσης και όμως αυτά είναι τα υλικά από τα οποία χτίζεται η ανθεκτικότητα. Η ικανότητα να πέφτεις και να ξανασηκώνεσαι δεν γεννιέται στην ασφάλεια, αλλά στην εμπλοκή, στην τριβή, ενδεχομένως στο χάος. 

Το πρόβλημα είναι ότι η ανθεκτικότητα απαιτεί ένα βασικό αίσθημα ασφάλειας κι αυτό σήμερα λείπει. Οι νέοι δε νιώθουν ότι αν αποτύχουν, κάποιος θα τους πιάσει, δε νιώθουν ότι μπορούν να δοκιμάσουν ξανά. Έτσι, αντί να ρισκάρουν, παγώνουν. Η στασιμότητα μοιάζει πιο ασφαλής από την κίνηση, φέρνει όμως νομοτελειακά την παραίτηση. 

Στη θεραπεία διατροφικών διαταραχών ένα από τα βασικά ζητούμενα είναι να ξαναχτιστεί η ανθεκτικότητα. Να μάθει το άτομο να αντέχει το άγχος, την αβεβαιότητα, την ακαταστασία. Να τρώει, όχι μόνο για να επιβιώσει, αλλά για να ζήσει. Κάτι αντίστοιχο χρειάζεται και σε συλλογικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει λιγότερη εμμονή με τον έλεγχο και περισσότερη επιστροφή στο σώμα, στη σχέση, στη στιγμή. Περισσότερη φυσική παρουσία, λιγότερη διαμεσολάβηση από οθόνες. Περισσότερο “μπέρδεμα”, γιατί η ζωή δεν είναι καθαρή, optimized. Είναι ατελής, γεμάτη λάθη, αλλά και γεμάτη νόημα. 

Η Gen Z δεν είναι αδύναμη, αλλά φοβισμένη και η πείνα της δεν είναι έλλειψη θέλησης, αλλά ένδειξη ότι κάτι βαθύτερο λείπει: η αίσθηση ότι αξίζει να αφεθείς, να ζήσεις χωρίς φίλτρα. Αν υπάρχει διέξοδος από τον περιορισμό, δε βρίσκεται σε νέους κανόνες, αλλά στο θάρρος να επιστρέψεις στην πληρότητα, ακόμη κι αν αυτή έρθει μαζί με χάος, γιατί χωρίς αυτό η πείνα δεν χορταίνει ποτέ. 

*Με στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram