Η πρώτη εικόνα ενός παιδιού παύει να ανήκει αποκλειστικά στην οικογένεια. Μετατρέπεται σε ψηφιακό αποτύπωμα που ξεκινά πριν ακόμη από τη γέννηση. Μια φωτογραφία υπερήχου, μια λεζάντα γεμάτη συγκίνηση, ένα πρώτο “μοίρασμα” που μοιάζει αθώο. Από εκείνη τη στιγμή ξεδιπλώνεται μια διαδρομή χωρίς σαφή όρια. Η παιδική ηλικία εισέρχεται σε έναν δημόσιο χώρο που διψά για εικόνες, για στιγμές, για ιστορίες. Η ιδιωτικότητα συρρικνώνεται και η οικειότητα αποκτά κοινό. 

Το φαινόμενο του “sharenting” ενισχύεται με ρυθμούς που εντυπωσιάζουν. Οι γονείς καταγράφουν τα πάντα. Πρώτα βήματα, πρώτες λέξεις, κλάματα, ξεσπάσματα, μικρές καθημερινές στιγμές που κάποτε ανήκαν στη σφαίρα της μνήμης. Σήμερα αποκτούν θέση σε ένα feed που ανανεώνεται αδιάκοπα. Το παιδί μεγαλώνει μέσα σε μια συνεχή καταγραφή. Δημιουργείται μια ταυτότητα που δεν επιλέγει το ίδιο. Μια αφήγηση που γράφεται από άλλους, πριν καν προλάβει να αρθρώσει τον δικό του λόγο. 

Σε αρκετές περιπτώσεις η έκθεση αυτή εξελίσσεται σε οργανωμένη δραστηριότητα. Τα παιδιά μετατρέπονται σε “kidfluencers”. Η οικογένεια λειτουργεί ως μικρή παραγωγική μονάδα, η κάμερα αποκτά σταθερή θέση στο σπίτι, η καθημερινότητα προσαρμόζεται στις ανάγκες του περιεχομένου. Το αυθόρμητο υποχωρεί. Οι στιγμές αξιολογούνται με βάση τη δυναμική τους στο κοινό. Το πιο προσωπικό γίνεται εμπορικό προϊόν. 

Τα οικονομικά μεγέθη ενισχύουν αυτή τη μετάβαση. Διαφημίσεις, συνεργασίες, συμφωνίες με εταιρείες, καθώς ένα βίντεο μπορεί να αποφέρει μεγάλα ποσά. Ένα παιδικό στιγμιότυπο μετατρέπεται σε εργαλείο προώθησης. Η αγορά ανταμείβει την έκθεση χωρίς να θέτει ουσιαστικά όρια. Σε αντίθεση με τον χώρο της υποκριτικής ή του μόντελινγκ, απουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προστασίας. Οι αποφάσεις λαμβάνονται εντός της οικογένειας κι η συναίνεση του παιδιού παραμένει εκτός συζήτησης. 

Οι συνέπειες εμφανίζονται σταδιακά. Η συνεχής παρουσία μπροστά στην κάμερα διαμορφώνει συμπεριφορές. Το παιδί μαθαίνει να αποδίδει, να επαναλαμβάνει, να προσαρμόζεται σε προσδοκίες. Η αυθεντική έκφραση αντικαθίσταται από μια εκδοχή που ανταποκρίνεται στο βλέμμα των άλλων. Σε ακραίες περιπτώσεις, ακόμα κι ο πόνος γίνεται θέαμα. Στιγμές δυσκολίας καταγράφονται αντί να αντιμετωπίζονται άμεσα. Το ένστικτο της φροντίδας συγκρούεται με την ανάγκη για προβολή. Παράλληλα, το διαδίκτυο ανοίγει την πόρτα σε κινδύνους που ξεπερνούν τον έλεγχο της οικογένειας. 

Η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε τεχνικές λύσεις. Απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας. Οι γονείς καλούνται να επαναξιολογήσουν τη στάση τους απέναντι στην έκθεση. Η κοινωνία χρειάζεται να θέσει σαφή όρια. Η παιδική ηλικία αξίζει προστασία, χώρο, χρόνο για να αναπτυχθεί μακριά από την πίεση ενός αόρατου κοινού. Κάθε εικόνα που δημοσιεύεται αφήνει ίχνος. Κάθε ίχνος διαμορφώνει μια ιστορία που το παιδί θα κουβαλήσει στο μέλλον. Η ευθύνη βαραίνει όσους κρατούν την κάμερα, αλλά κι όσους καταναλώνουν με ελαφριά την καρδιά το περιεχόμενο που περιγράφεται. 

*Με στοιχεία από το Economist 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram