Η ιδέα ενός τόπου χωρίς ρολόγια είναι από εκείνες που λειτουργούν σαν καθρέφτης. Δεν μας λέει τόσο κάτι για τον ίδιο τον τόπο, όσο για τη σχέση μας με τον χρόνο. Το Sommarøy, το νορβηγικό νησί πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο που έγινε διάσημο ως “νησί χωρίς χρόνο”, δεν προτείνει μια πρακτική λύση ζωής. Προτείνει κάτι πιο ενοχλητικό: να αναρωτηθούμε γιατί χρειαζόμαστε τόσο απελπισμένα το ρολόι. 

O χρόνος δεν είναι απλώς μέτρηση, είναι αξιολόγηση. Κάθε λεπτό πρέπει να αποδώσει, να αξιοποιηθεί, να δικαιολογηθεί. Η ερώτηση «τι ώρα είναι;» έχει μετατραπεί σε «πού βρίσκομαι σε σχέση με αυτά που πρέπει να έχω κάνει;». Το ρολόι δε δείχνει πια απλώς ώρα, δείχνει έλλειμμα και κάπου εκεί το Sommarøy εμφανίζεται σα φαντασίωση διαφυγής: ένας τόπος όπου ο ήλιος δε δύει και άρα δε χρειάζεται να βιαστείς. 

Η αφήγηση του “νησιού χωρίς χρόνο” γοήτευσε γιατί υπόσχεται κάτι που λείπει από τη σύγχρονη ζωή: ρυθμό χωρίς άγχος με απουσία καταναγκασμού. Στο Sommarøy μπορείς να ψαρεύεις τα μεσάνυχτα, να βάφεις το σπίτι στις τρεις το πρωί, να φας όταν πεινάς και να κοιμηθείς όταν κουραστείς, γιατί το περιβάλλον δεν σου επιβάλλει ένα εξωτερικό μέτρο. 

Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη. Το νησί δεν κατάργησε τον χρόνο. Απλώς χαλάρωσε τη σχέση του μαζί του. Τα καταστήματα έχουν ωράρια, τα κινητά δείχνουν ώρα, τα ραντεβού δίνονται κανονικά. Αυτό που άλλαξε δεν είναι το σύστημα, αλλά η ψυχολογία. Το ρολόι υπάρχει, απλώς δεν είναι παντοδύναμο, δεν ορίζει τα πάντα. 

Εδώ βρίσκεται και το πραγματικό ενδιαφέρον, ότι έχουμε ξεχάσει πως ο χρόνος είναι εργαλείο, όχι νόμος της φύσης. Τον αντιμετωπίζουμε σαν αντικειμενική αλήθεια, ενώ είναι μια κοινωνική σύμβαση που σχεδιάστηκε για να εξυπηρετεί τη συνύπαρξη. Η γοητεία του Sommarøy αποκαλύπτει μια βαθύτερη κόπωση. Μια κόπωση από τη διαρκή επιτάχυνση, από την αίσθηση ότι πάντα καθυστερούμε σε κάτι, ότι πάντα είμαστε πίσω. Ο σύγχρονος άνθρωπος πάσχει από έλλειψη αίσθησης του χρόνου. Οι μέρες περνούν χωρίς σημάδια.  

Η ειρωνεία είναι ότι ακόμη κι όταν προσπαθούμε να ξεφύγουμε από τον χρόνο, τον κουβαλάμε μέσα μας. Όσοι επισκέπτονται το νησί συχνά νιώθουν άβολα μετά από λίγες μέρες. Αναζητούν ξανά το πρόγραμμα. Η ελευθερία χωρίς δομή προκαλεί άγχος σε ανθρώπους που έχουν μάθει να κινούνται μέσα σε χρονοδιαγράμματα. Η απόλυτη απουσία ρολογιού δεν είναι λύτρωση· είναι αποσταθεροποίηση. 

Σε έναν κόσμο όπου η παραγωγικότητα έχει γίνει ηθική αξία, η ιδέα του Sommarøy λειτουργεί ως μικρή πράξη αντίστασης, γιατί υπενθυμίζει ότι η ζωή δεν συμβαίνει μόνο σε “σωστές ώρες”. Συμβαίνει όταν υπάρχουν φως, ανάγκη, διάθεση, άνθρωποι. 

Το νησί χωρίς χρόνο δεν είναι πρόταση διακυβέρνησης ούτε μοντέλο κοινωνίας. Μας ρωτά αν ζούμε σύμφωνα με το ρολόι ή αν το ρολόι ζει για εμάς κι αν η απάντηση μας ενοχλεί, τότε ίσως το πρόβλημα δεν είναι ο χρόνος, αλλά ο τρόπος που τον φοβόμαστε. 

*Mε στοιχεία από το Atlantic 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.