Για δεκαετίες, η εργένικη ζωή αντιμετωπιζόταν ως στάδιο αναμονής. Ένα κουτάκι που τσεκάρεις μέχρι να περάσεις στο “κανονικό” που πέρασε από γενιά σε γενιά: τη σχέση, τον γάμο, την οικογένεια, τους απογόνους. Η κοινωνική αφήγηση ήταν σαφής: η συντροφικότητα ως προορισμός, η μοναχικότητα ως μεταβατικός διάδρομος. Η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα όμως αρχίζει να μετακινεί το ερώτημα. Αν η singlehood δεν είναι απλώς status κι αν για κάποιους ανθρώπους λειτουργεί ως ταυτότητα; 

Στην ανασκόπηση με τίτλο “Singlehood as an identity”, η έννοια αυτή αναλύεται ως κάτι πολύ περισσότερο από δημογραφική περιγραφή. Το «είμαι single» μπορεί να είναι απάντηση σε φόρμα ή μία ειλικρινής αφήγηση ζωής. Ο τρόπος που το βιώνει κανείς διαμορφώνει επιλογές, σχέσεις, οπτική, τοποθέτηση. 

Αυτό εξηγεί και ένα φαινομενικά αντιφατικό σχήμα: γιατί κάποιοι άνθρωποι νιώθουν εξουθενωμένοι και κοινωνικά περιθωριοποιημένοι όταν είναι μόνοι, ενώ άλλοι βιώνουν την ίδια κατάσταση ως ελευθερία, σταθερότητα, ακόμη και ενέργεια. Αν η “singlehood” είναι απλώς κατάσταση, τότε το ερώτημα είναι «Είναι οι singles πιο ευτυχισμένοι από τους παντρεμένους;» Αν όμως είναι ταυτότητα, τότε το πραγματικό ερώτημα είναι: «Τι σημαίνει για αυτό το άτομο το να είναι single; Πόσο κεντρικό είναι για το ποιος είναι;» 

Η θεωρία χαρτογραφεί τρεις βασικές θέσεις ταυτότητας: την αντι-κανονιστική, την περιφερειακή και την κεντρική. 

Στην πρώτη περίπτωση το άτομο βιώνει τη μοναχικότητα ως κοινωνικά λάθος, καθώς αποκλίνει από τον κανόνα. Το περιβάλλον (οικογένεια, φίλοι, πολιτισμικά scripts) υπενθυμίζει διαρκώς ότι το φυσιολογικό είναι το ζευγάρι. Εδώ ενεργοποιείται αυτό που η ψυχολογία αποκαλεί singlism, δηλαδή η συστηματική στερεοτυπική αντιμετώπιση των singles. Υπονοούμενα για ανωριμότητα, ελλιπή δέσμευση, αμφισβήτηση «γιατί δεν βρήκες κάποιον;». Ακόμη και οι θεσμοί συχνά δομούνται γύρω από το ζευγάρι ως κοινωνικό πυλώνα, φορολογικά κίνητρα, κοινωνικές πολιτικές, πολιτισμικές αφηγήσεις. Η μοναχικότητα γίνεται καθημερινός, στρεσογόνος παράγοντας. 

Η singlehood είναι περιφερειακή ταυτότητα, έχει σημασία αλλά δεν ορίζει τον πυρήνα του εαυτού. Κάποιος μπορεί να απολαμβάνει τη ζωή του και να είναι ανοιχτός σε μελλοντική σχέση ή να τη βιώνει ως μεταβατική φάση χωρίς να απειλείται η αυτοεκτίμησή του. Η κατάσταση δεν καθορίζει την αξία του προσώπου. 

Στην τρίτη περίπτωση, η singlehood γίνεται κεντρική ταυτότητα. Δεν είναι «είμαι single αυτή την περίοδο», αλλά «είμαι single». Η ζωή οργανώνεται γύρω από αξίες αυτονομίας, επιλογής, αυθεντικότητας. Δεν πρόκειται για βιολογικό ντετερμινισμό ούτε για άρνηση της συντροφικότητας ως πιθανότητα, αλλά για συνειδητή αντίληψη ότι η οικογένεια δεν αποτελεί καθολική επιθυμία ή απαραίτητο προορισμό. 

Αυτή η διάκριση έχει κρίσιμη σημασία για την ευημερία. Μελέτες όπως το “Coping or Thriving? Reviewing factors associated with well-being in singlehood” δείχνουν ότι δεν υπάρχει ενιαία εμπειρία μοναχικότητας. Αν σε μια έρευνα συνυπάρχουν άτομα που βιώνουν έντονη κοινωνική πίεση, άλλοι που ζουν τη μοναχικότητα ως προσωρινή κατάσταση και άλλοι που την έχουν ενσωματώσει ως βασικό κομμάτι της ταυτότητάς τους, τότε η σύγκριση «singles vs couples» χάνει το νόημά της. 

Το διακύβευμα δεν είναι αν η μοναχικότητα είναι «καλή» ή «κακή». Το ζήτημα είναι η ταυτότητα, οι πόροι και το κοινωνικό περιβάλλον. Κάποιος μπορεί να είναι μόνος, αλλά βαθιά κοινωνικά συνδεδεμένος. Κάποιος άλλος μπορεί να βρίσκεται σε σχέση και να βιώνει υπαρξιακή απομόνωση. Η απουσία ρομαντικής σχέσης δεν ταυτίζεται αυτόματα με μοναξιά. 

Η θλίψη για μια μη εκπληρωμένη ανάγκη σύνδεσης είναι απολύτως ανθρώπινη, όμως η ντροπή που συχνά τη συνοδεύει παράγεται από την ίδια την κοινωνία. Όταν η σύνολή της ορίζει το ζευγάρι ως κανονικότητα και επιτυχία τότε η απόκλιση βιώνεται ως αποτυχία. Η έννοια της singlehood ως ταυτότητας μας βοηθά να δούμε τη μοναχικότητα ως πολυδιάστατο φαινόμενο. Να αναγνωρίσουμε ότι η ανθρώπινη ζωή δεν οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από τη ρομαντική σύνδεση. Φιλία, κοινότητα, δημιουργία, επαγγελματική ταυτότητα, πολιτική δράση διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Όλα αυτά μπορούν να συγκροτήσουν πλήρη και ουσιαστική ύπαρξη. 

Σήμερα που οι μορφές σχέσης μετασχηματίζονται και τα κοινωνικά μοντέλα αναδιατάσσονται, η ψυχολογία οφείλει να εγκαταλείψει τα δυαδικά σχήματα, καθώς η singlehood αποτελεί εμπειρία με νόημα που διαφοροποιείται από άνθρωπο σε άνθρωπο. 

*Με στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram