Υπάρχουν ιστορίες που μας πληγώνουν απλώς και μόνο όταν τις ακούμε. Ιστορίες για εκφοβισμό, για αποκλεισμό, για την ωμή βία που μπορεί να υπάρξει ανάμεσα σε εφήβους. Τις γνωρίζουμε, τις έχουμε διαβάσει, ίσως και τις έχουμε δει από κοντά κι όμως αυτές οι σκοτεινές σελίδες της εφηβείας όσο σημαντικές κι αν είναι για να αντιμετωπιστούν, συχνά κρύβουν μια άλλη, πιο φωτεινή αλήθεια: την ανθεκτικότητα, την τρυφερότητα και τη δύναμη που μπορεί να κρύβεται στους δεσμούς που δημιουργούν οι έφηβοι μεταξύ τους, γιατί η φιλία στην εφηβεία δεν είναι απλώς μια παρέα για να περνά η ώρα. Πρόκειται για ένα εργαστήριο συναισθημάτων που αποτελεί καθρέφτη της ταυτότητας και χώρο άσκησης στην πιο δύσκολη τέχνη: την τέχνη του να σχετίζεσαι και να μοιράζεσαι ή απλά στην αξία της αληθινής, εφηβικής φιλίας. 

Αν έχεις ποτέ δει έναν έφηβο να του παίρνουν το κινητό ή να “μένει μέσα” για τιμωρία, ξέρεις πόσο ζωτικής σημασίας είναι η επαφή με τους συνομηλίκους του. Δεν είναι υπερβολή: μια μακροχρόνια έρευνα του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια (Allen et al., 2022) έδειξε ότι η ποιότητα των φιλιών στην εφηβεία αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς δείκτες μιας ισορροπημένης ενήλικης ζωής, δεύτερη στη σειρά μόνο μετά τη σχέση με τους γονείς. Αυτές οι φιλίες δεν είναι απλώς διέξοδοι. Είναι σχολεία εμπιστοσύνης, πεδία δοκιμής για την αυθεντικότητα και την ευαλωτότητα και τόποι όπου μαθαίνεις να διαχειρίζεσαι συγκρούσεις, να βλέπεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια του άλλου, να παίρνεις και να δίνεις. 

Κάθε ενήλικας που θέλει να στηρίξει έναν έφηβο, οφείλει να κατανοήσει αυτό το πλαίσιο. Όταν αναγνωρίζεις και ενισχύεις τις φιλίες του, ακόμη κι εκείνες που έχουν προκλήσεις δημιουργείς χώρο για να προσφέρεις στήριξη όταν χρειαστεί. Το να ρωτήσεις για τους φίλους του, να τους καλωσορίσεις στο σπίτι σου, να ακούσεις τα κοινωνικά του διλήμματα χωρίς βιαστικές συμβουλές είναι πράξεις που του δείχνουν ότι σέβεσαι τον δικό του μικρό, αλλά πολύτιμο κόσμο. 

Καθώς τα παιδιά περνούν στην εφηβεία, η ανεξαρτησία γίνεται ζητούμενο. Απομακρύνονται από τους γονείς, αλλά εξακολουθούν να έχουν ανάγκη από ένα αίσθημα ασφάλειας και επειδή δεν διαθέτουν ακόμη την πλήρη αυτοπεποίθηση ή τις δεξιότητες να σταθούν ολομόναχοι, συχνά βρίσκουν αυτή την ασφάλεια σε μεγαλύτερες παρέες. Μπορεί για τον εξωτερικό παρατηρητή αυτές οι παρέες να μοιάζουν με χαοτικές “σφηκοφωλιές”, αλλά στην πραγματικότητα λειτουργούν ως κοινωνικά “σπίτια”, δηλαδή τόποι ένταξης, αναγνώρισης και πειραματισμού με την ταυτότητα. 

Εδώ η στάση του ενήλικα έχει σημασία. Αντί για φόβο ή προκατάληψη απέναντι στο δίκτυο του εφήβου μπορείς να δείξεις περιέργεια. Ρώτησε για τις δυναμικές της ομάδας, άκου τις ιστορίες του, βοήθησέ τον να κατανοήσει τις ιεραρχίες και τις σχέσεις. Η δική σου πιο ώριμη οπτική μπορεί να λειτουργήσει σαν πυξίδα, χωρίς να αφαιρείς την ελευθερία του να ανακαλύψει μόνος του ποιος θέλει να είναι. 

Δεν είναι κάθε φιλία αρκετή για να σηκώσει το βάρος μιας κρίσης. Υπάρχουν στιγμές που ένας έφηβος, ακόμη και με καλούς φίλους δε νιώθει έτοιμος να ανοιχτεί. Σε αυτές τις περιπτώσεις η επαφή με εκπαιδευμένους συνομηλίκους μπορεί να γίνει σωτήρια. Το 2025 οι έφηβοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο πιο θορυβώδη, πιο γρήγορο και πιο αγχωτικό από ποτέ. Οι περισσότεροι δεν θέλουν να μιλήσουν σε κάποιον που ακούγεται σαν τους γονείς τους. Θέλουν να μιλήσουν σε κάποιον που ξέρει τι σημαίνει να είσαι ξύπνιος αργά, να κάνεις doomscrolling και να αναρωτιέσαι πώς θα τα βγάλεις πέρα αύριο. 

Αν ανατρέξεις στις δικές σου εφηβικές εμπειρίες θα θυμηθείς φιλίες που σε κράτησαν όρθιο και συγκρούσεις που σε δίδαξαν. Οι έφηβοι σήμερα βιώνουν το ίδιο μωσαϊκό στιγμών μόνο που το κάνουν μέσα σε έναν κόσμο που κινείται ασύλληπτα γρήγορα και είναι πάντα “συνδεδεμένος”. Γι’ αυτό ο ρόλος μας δεν είναι να τους προστατεύσουμε από κάθε πληγή, αλλά να τους βοηθήσουμε να φτιάξουν τις δικές τους γέφυρες. Να τους δείξουμε ότι η αληθινή σύνδεση δεν αντικαθίσταται από ειδοποιήσεις και likes και ότι οι ουσιαστικοί δεσμοί θέλουν χρόνο, υπομονή και αμοιβαία φροντίδα. 

Η σημασία των δεσμών στην εφηβεία είναι τελικά διπλή: από τη μία είναι οι ρίζες που δίνουν στήριξη στην καταιγίδα των αλλαγών, από την άλλη είναι τα πρώτα κλαδιά που απλώνονται στον κόσμο αναζητώντας νέες εμπειρίες και ορίζοντες. Αν τους δώσουμε τον χώρο, τον σεβασμό και τα εργαλεία οι έφηβοι μπορούν να χτίσουν σχέσεις που όχι μόνο θα τους στηρίξουν στα δύσκολα, αλλά και θα τους διαμορφώσουν σε ενήλικες με ανοιχτή καρδιά και καθαρό βλέμμα. 

Όσο κι αν αλλάξει ο κόσμος, ένα πράγμα μένει σταθερό: οι αληθινές φιλίες, εκείνες που μας κρατούν και μας αλλάζουν δεν ανήκουν σε καμία εποχή. Ανήκουν στην ανθρώπινη εμπειρία. 

*Με στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.