Η γλώσσα δεν είναι απλό μέσο επικοινωνίας, είναι εργαλείο δράσης. Με αυτήν δεν περιγράφουμε απλώς τον κόσμο, τον διαμορφώνουμε κι όμως οι περισσότεροι τη χρησιμοποιούμε χωρίς επίγνωση. Μιλάμε πολύ, συχνά όμως χωρίς νόημα. Στην καθημερινότητα η γλώσσα παρουσιάζεται ως ουδέτερη. Σαν κάτι που απλώς μεταφέρει σκέψεις από το κεφάλι του ενός στο κεφάλι του άλλου. Αυτή η αντίληψη είναι βολική. Ελλιπής. Κάθε φράση όμως δημιουργεί ένα μικρό αποτύπωμα στη σχέση, στην πράξη, στο μέλλον. 

Η γλώσσα είναι καθρέφτης και μοχλός της πραγματικότητας. Υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους λειτουργεί. Ο πρώτος είναι ο πιο γνώριμος. Η περιγραφική γλώσσα, αυτή των γεγονότων και των απόψεων. Αυτός ο τύπος λόγου κυριαρχεί. Είναι ασφαλής, δε δεσμεύει, δεν απαιτεί συνέχεια. Το πρόβλημα ξεκινά όταν οι υποκειμενικές κρίσεις παρουσιάζονται ως αλήθειες. Εκεί γεννιούνται οι συγκρούσεις, εκεί παγώνει η επικοινωνία. Η περιγραφική γλώσσα σπάνια οδηγεί σε αλλαγή. Μπορεί να ενημερώνει. Μπορεί να εκτονώνει, δεν κινητοποιεί κι όμως οι περισσότεροι άνθρωποι τη χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά.  

Ο δεύτερος τρόπος είναι η γλώσσα της δράσης. Εκεί τα πράγματα αλλάζουν. Δεν περιγράφεις, δεσμεύεσαι, προσφέρεις, υπόσχεσαι. Κάθε τέτοια φράση δημιουργεί μέλλον. Όταν ζητάς κάτι, ανοίγεις χώρο για πράξη. Όταν υπόσχεσαι, αναλαμβάνεις ευθύνη, όταν προσφέρεις, δημιουργείς σχέση. Κάτι σαν σύγχρονα κοινωνικά συμβόλαια. Ορίζουν την αξιοπιστία. Οι ομάδες που λειτουργούν καλά δεν ξεχωρίζουν επειδή μιλούν ωραία. Ξεχωρίζουν επειδή τηρούν όσα λένε. Η γλώσσα της δράσης απαιτεί θάρρος, δεν αφήνει περιθώριο για υπεκφυγές. 

Ο τρίτος τρόπος είναι ο πιο παρεξηγημένος. Η γλώσσα της δυνατότητας. Δεν μιλά για το τι είναι, αλλά για το τι μπορεί να υπάρξει. Είναι η γλώσσα του μέλλοντος, της ηγεσίας, κρύβοντας κάτι βαθιά υπαρξιακό. Ένα όραμα δεν είναι σχέδιο. Δημιουργεί προσανατολισμό, δίνει νόημα στην προσπάθεια. Όταν κάποιος δηλώνει κάτι που ακόμη δεν υπάρχει, ανοίγει έναν νέο χώρο. Η δήλωση προηγείται της πράξης.  

Οι δηλώσεις είναι η πιο ισχυρή μορφή λόγου. «Σ’ αγαπώ». «Παραιτούμαι». «Αναλαμβάνω». «Ζητώ συγγνώμη». Με μια φράση, αλλάζει η πραγματικότητα, δεν περιγράφεται, μεταμορφώνεται. Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται αυτή τη δύναμη. Προτιμούν την ασφάλεια της περιγραφής. Μια ζωή γεμάτη σχόλια και φτωχή σε πράξεις. Πολλή ανάλυση, λίγη εμβάθυνση κι ουσία. 

Η γλώσσα δεν είναι αθώα. Κάθε επιλογή λέξης είναι επιλογή στάσης. Όποιος μιλά μόνο για το παρελθόν μένει εκεί. Όποιος δεσμεύεται, κινείται. Όποιος δηλώνει δυνατότητες ανοίγει δρόμους. Η κρυφή δύναμη της γλώσσας δε βρίσκεται στο λεξιλόγιο. Βρίσκεται στη συνείδηση του πότε και πως τη χρησιμοποιείς. Αν θέλεις να ενημερώσεις, περιέγραψε. Αν θέλεις να αλλάξεις κάτι, δεσμεύσου. Η γλώσσα δεν ακολουθεί τη ζωή, τη χαράζει κάθε φορά με τον τρόπο της.  Αυτό είναι το πραγματικό της βάρος κι η ευθύνη της. 

*Με στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.