Το “There Is No Alternative”, το περίφημο TINA δεν είναι καινούργια φράση. Την έκανε ιστορική η Μάργκαρετ Θάτσερ για να περιγράψει τον νεοφιλελευθερισμό ως μονόδρομο. Όμως στη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, το TINA επιστρέφει με άλλη μορφή, ως πολιτική στάση κι ως τρόπος άσκησης εξουσίας. Ο Τραμπ δεν λέει απλώς «αυτός είναι ο δρόμος». Λέει κάτι πιο απόλυτο: δεν υπάρχει άλλος. 

Η λογική αυτή διαπερνά σχεδόν κάθε του επιλογή. Στην οικονομία, στην εξωτερική πολιτική, στη μετανάστευση, ακόμα και στον τρόπο που αντιμετωπίζει τους θεσμούς. Δεν παρουσιάζει τις αποφάσεις του ως πολιτικές προτάσεις προς συζήτηση, αλλά ως αναγκαίες πράξεις σε έναν εχθρικό κόσμο. Όποιος διαφωνεί είναι είτε αφελής είτε επικίνδυνος. Το “There Is No Alternative” λειτουργεί εδώ ως εργαλείο απονομιμοποίησης κάθε αντιλόγου. 

Αυτό το TINA δεν στηρίζεται σε κάποιο συνεκτικό όραμα για το μέλλον. Στηρίζεται στον φόβο. Στον φόβο της Κίνας, της μετανάστευσης, της αποβιομηχάνισης, της απώλειας ισχύος. Ο Τραμπ περιγράφει έναν κόσμο που καταρρέει και παρουσιάζει τον εαυτό του ως τον μόνο που μπορεί να τον συγκρατήσει. Σε αντίθεση με τη Θάτσερ που μιλούσε για αγορές και αναγκαιότητες, ο Τραμπ μιλά για δύναμη και έλεγχο. Το κράτος όταν τον εξυπηρετεί παρεμβαίνει. Οι κανόνες δεν καταργούνται, αλλά εφαρμόζονται επιλεκτικά. Το TINA του δεν είναι «δεν υπάρχει άλλη οικονομική λύση», αλλά «δεν υπάρχει άλλος τρόπος να παραμείνουμε ισχυροί». Είναι ένα TINA εθνικής ανασφάλειας. 

Το πρόβλημα με αυτή τη λογική δεν είναι μόνο η αυταρχική της απόχρωση. Είναι ότι ακυρώνει την ίδια την έννοια της δημοκρατικής επιλογής. Αν δεν υπάρχει εναλλακτική, τότε οι εκλογές γίνονται απλώς επικύρωση. Η πολιτική μετατρέπεται σε διαχείριση κρίσης χωρίς τέλος. Κάθε μέτρο παρουσιάζεται ως προσωρινό, αλλά δεν αίρεται ποτέ. Η εξαίρεση γίνεται κανονικότητα. Η σημερινή μορφή του “There Is No Alternative” εμφανίζεται σε μια χώρα που ιστορικά αυτοπροσδιορίζεται ως χώρα επιλογών. Το αμερικανικό αφήγημα βασίστηκε στην ιδέα ότι μπορείς πάντα να κάνεις κάτι διαφορετικό. Να ξαναρχίσεις, να αλλάξεις πορεία. Ο Τραμπ αντιστρέφει αυτή τη μυθολογία. Λέει: ο χρόνος τελείωσε. Αν δεν κάνουμε αυτό που λέω τώρα, θα χαθούμε. Η ελευθερία αντικαθίσταται από την επείγουσα ανάγκη. 

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του TINA του Τραμπ είναι ότι δεν απευθύνεται μόνο στους ψηφοφόρους του. Απευθύνεται και στους αντιπάλους του. Τους αναγκάζει να απαντούν μέσα στο ίδιο πλαίσιο. Να αποδεικνύουν διαρκώς ότι “υπάρχει εναλλακτική” αντί να προτείνουν ένα διαφορετικό αφήγημα. Έτσι ο δημόσιος διάλογος στενεύει. Η πολιτική γίνεται αντιδραστική, όχι δημιουργική. Το “There Is No Alternative” λειτουργεί επίσης ως άλλοθι αποτυχίας. Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, δεν φταίει η επιλογή, φταίει η πραγματικότητα. Δεν υπήρχε άλλος δρόμος. Η ευθύνη διαχέεται, εξαφανίζεται. Ο ηγέτης παρουσιάζεται ως αγγελιοφόρος της αναγκαιότητας, όχι ως φορέας αποφάσεων. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο: η εξουσία χωρίς ευθύνη. 

Ακόμα και στις πιο σκοτεινές περιόδους, οι κοινωνίες είχαν επιλογές, έστω δύσκολες. Το TINA είναι πολιτικό εργαλείο, όχι αντικειμενική συνθήκη. Και όσο περισσότερο γίνεται αποδεκτό, τόσο λιγότερο φανταζόμαστε άλλες εκδοχές του μέλλοντος. Το μοντέλο του Τραμπ αποτελεί μια νοοτροπία που απλώνεται. Σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, η υπόσχεση της μοναδικής λύσης μοιάζει παρηγορητική, αλλά η πολιτική που αρνείται τις εναλλακτικές δεν οδηγεί στη σταθερότητα. Οδηγεί στη στασιμότητα, ντυμένη ως αναγκαιότητα. 

Αν κάτι μας διδάσκει η ιστορία, είναι ότι κάθε φορά που κάποιος είπε «δεν υπάρχει άλλος δρόμος», υπήρχε. Απλώς απαιτούσε περισσότερη φαντασία, περισσότερη σύγκρουση, περισσότερη ευθύνη. Το πραγματικό διακύβευμα λοιπόν, δεν είναι αν ο Τραμπ έχει δίκιο. Είναι αν θα δεχτούμε την ιδέα ότι η πολιτική μπορεί να υπάρξει χωρίς επιλογές και αυτό σε οποιαδήποτε δημοκρατία είναι πάντα η πιο επικίνδυνη εναλλακτική. 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.