Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ για τη δημιουργία ενός νέου «Συμβουλίου της Ειρήνης» δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία εκκεντρική ιδέα ενός πολιτικού που αντιμετωπίζει τη διεθνή πολιτική ως τηλεοπτικό reality. Πρόκειται για κάτι βαθύτερο και πολύ πιο επικίνδυνο: μια απόπειρα αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας με όρους αγοράς, προσωποπαγούς εξουσίας και ωμής συναλλαγής. Αν η μεταπολεμική διεθνής τάξη στηρίχθηκε —έστω ατελώς— σε κανόνες, θεσμούς και συλλογική νομιμοποίηση, η πρόταση Τραμπ έρχεται να την αντικαταστήσει με ένα μοντέλο «ιδιωτικοποιημένης ειρήνης».

Το λεγόμενο Συμβούλιο δεν γεννιέται μέσα από πολυμερείς διαδικασίες, δεν αποτελεί εξέλιξη υπαρχόντων θεσμών και δεν εδράζεται σε κανένα αναγνωρισμένο πλαίσιο διεθνούς δικαίου. Αντιθέτως, εμφανίζεται ως ένα ad hoc μόρφωμα, με πρόεδρο τον ίδιο τον Τραμπ, χωρίς σαφή μηχανισμό λογοδοσίας, χωρίς θεσμικά αντίβαρα και χωρίς καμία πρόβλεψη δημοκρατικής ή διεθνούς νομιμοποίησης. Είναι, με απλά λόγια, ένα πολιτικό brand — ένα “Trump Peace™”.

Η πρόσκληση προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν λειτουργεί ως κεντρικό σύμπτωμα αυτής της λογικής. Την ώρα που η Ρωσία παραμένει υπό διεθνείς κυρώσεις για την εισβολή στην Ουκρανία και θεωρείται —τουλάχιστον στα χαρτιά— απομονωμένη από τη Δύση, ο Τραμπ της προσφέρει κάτι πολύτιμο: μια εναλλακτική πύλη νομιμοποίησης. Όχι μέσω του ΟΗΕ, όχι μέσω του G7 ή άλλων καθιερωμένων φόρουμ, αλλά μέσα από έναν νέο μηχανισμό όπου οι κανόνες, οι ρόλοι και οι ισορροπίες καθορίζονται μονομερώς από την Ουάσινγκτον — ή, ακριβέστερα, από τον ίδιο τον Τραμπ.

Τι υποβόσκει πίσω από την πρόταση του Τραμπ

Πρόκειται για μια συνειδητή υπονόμευση της έννοιας της διεθνούς ευθύνης. Η συμμετοχή δεν προϋποθέτει συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο, σεβασμό συνόρων ή λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου. Προϋποθέτει πολιτική χρησιμότητα και προσωπική σχέση. Η ειρήνη, σε αυτό το σχήμα, δεν είναι αποτέλεσμα δικαιοσύνης ή συλλογικής ασφάλειας· είναι προϊόν διαπραγμάτευσης ισχύος.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το οικονομικό σκέλος της πρότασης: 1 δισεκατομμύριο δολάρια για μόνιμη έδρα. Δεν πρόκειται για τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ο πυρήνας του εγχειρήματος. Η διεθνής επιρροή μετατρέπεται ευθέως σε εμπόρευμα. Όποιος πληρώνει, έχει λόγο. Όποιος δεν πληρώνει, περισσεύει. Πρόκειται για ένα μοντέλο pay-to-play γεωπολιτικής, όπου η συμμετοχή δεν βασίζεται σε αρχές ή θεσμική ισότητα, αλλά σε οικονομική δυνατότητα.

Αυτό το σχήμα θυμίζει λιγότερο διεθνή οργανισμό και περισσότερο επενδυτικό fund με πολιτικό πρόσημο. Η ειρήνη δεν διασφαλίζεται μέσω συλλογικών δεσμεύσεων, αλλά μέσω εισφοράς. Δεν υπάρχει μόνιμη αρχιτεκτονική ασφάλειας, παρά μόνο προσωρινές συμφωνίες, αναλώσιμες συμμαχίες και ευκαιριακές συμπλεύσεις. Είναι η απόλυτη επικράτηση της συναλλακτικής λογικής στη διεθνή πολιτική.

Η επιλογή της Γάζας ως πρώτου πεδίου δράσης δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αθώα. Πρόκειται για ένα από τα πιο σύνθετα, φορτισμένα και διεθνοποιημένα ζητήματα του πλανήτη, όπου συγκρούονται ιστορικές ευθύνες, γεωπολιτικά συμφέροντα και ανθρώπινα δικαιώματα. Εκεί όπου ο ΟΗΕ, παρά τις σοβαρές αδυναμίες του, διατηρεί έναν θεσμικό ρόλο και μια στοιχειώδη καθολική νομιμοποίηση, το νέο Συμβούλιο εμφανίζεται ως ανταγωνιστικός μηχανισμός. Όχι για να λύσει το πρόβλημα, αλλά για να μετατοπίσει το κέντρο βάρους της διεθνούς διαμεσολάβησης.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει αποδυνάμωση των υπαρχόντων θεσμών και περαιτέρω διάβρωση της διεθνούς τάξης. Όταν κάθε μεγάλος παίκτης μπορεί να στήσει το δικό του «φόρουμ ειρήνης», η έννοια της συλλογικής ασφάλειας καταρρέει. Ο κόσμος μετατρέπεται σε πεδίο παράλληλων μηχανισμών, όπου η ισχύς υπερισχύει του δικαίου και η σταθερότητα γίνεται εύθραυστη.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, η πρόσκληση συμμετοχής δημιουργεί ένα βαθύ στρατηγικό δίλημμα. Η ένταξη σε έναν αμερικανοκεντρικό, προσωποπαγή μηχανισμό, που ενδέχεται να λειτουργήσει παράλληλα ή και ανταγωνιστικά προς το ΝΑΤΟ και τον ΟΗΕ, δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Σημαίνει τοποθέτηση σε έναν κόσμο όπου οι συμμαχίες γίνονται πιο ρευστές, πιο συναλλακτικές και λιγότερο προβλέψιμες.

Αυτό που σίγουρα θα μπορούσαμε να εξάγουμε ως συμπέρασμα ακόμα και αν ήμασταν ελλειπώς πληροφορορημένοι είναι ότι το «Συμβούλιο της Ειρήνης» δεν είναι πρωτοβουλία ειρήνης. Είναι εργαλείο ισχύος, χρήματος και πολιτικού θεάματος. Ένα ακόμη κεφάλαιο στη λογική Τραμπ, όπου η διεθνής τάξη δεν βασίζεται σε κανόνες, αλλά σε προσωπικές σχέσεις, οικονομικά ανταλλάγματα και επικοινωνιακές κινήσεις υψηλής έντασης. Και αυτό, για την παγκόσμια σταθερότητα, είναι πολύ πιο ανησυχητικό από οποιαδήποτε ανοιχτή σύγκρουση. Διότι η διάβρωση των κανόνων δεν προκαλεί άμεσες εκρήξεις — προκαλεί σιωπηρές καταρρεύσεις.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.