Υιοθετούμε εδώ και χρόνια μια εύκολη εξήγηση που μας βολεύει όλους: τα παιδιά είναι κολλημένα στις οθόνες. Δεν έχουν όρια, δεν αντέχουν τη σιωπή, δεν συγκεντρώνονται. Είναι η αφήγηση που επιτρέπει στους ενήλικες να νιώθουν ανώτεροι και ταυτόχρονα ανήμποροι. Το πρόβλημα όμως είναι πιο σύνθετο. Τα έξυπνα παιδιά κάνουν scroll επειδή έχουν μάθει ότι δεν υπάρχει εναλλακτική. 

Τα παιδιά σήμερα δεν είναι παθητικοί καταναλωτές. Αντίθετα, έχουν αναπτύξει εντυπωσιακές στρατηγικές επιβίωσης μέσα σε έναν ψηφιακό κόσμο που δε σχεδιάστηκε γι’ αυτά. Μαθαίνουν να προσπερνούν γρήγορα ενοχλητικό ή βίαιο περιεχόμενο. Στέλνουν προειδοποιήσεις σε group chats. Εφευρίσκουν κώδικες για να περιγράψουν κάτι σοκαριστικό χωρίς να το αναπαράγουν. Διδάσκουν το ένα στο άλλο πως να “μην κοιτάς”.  

Όταν εκτίθεσαι επανειλημμένα σε κάτι αρνητικό και δεν έχεις τρόπο να το ελέγξεις ή να το αποφύγεις, σταματάς να προσπαθείς, επειδή έχεις μάθει ότι οι πράξεις σου δεν αλλάζουν τίποτα. Το scroll γίνεται κίνηση φυγής μέσα σε ένα σύστημα που δεν σου αφήνει χώρο. Τα παιδιά έχουν καταλάβει κάτι που οι ενήλικες δυσκολεύονται να παραδεχτούν: οι αλγόριθμοι δεν ακούν, το report δεν εγγυάται προστασία, η παύση δεν σταματά τη ροή. Η απομάκρυνση συχνά σημαίνει κοινωνική απομόνωση. Έτσι αναπτύσσουν τακτικές εντός του πλαισίου. Δεν προσπαθούν να αλλάξουν το σύστημα, προσπαθούν να αντέξουν μέσα σε αυτό. 

Όταν βλέπουμε μεγαλύτερα παιδιά να αντιδρούν λιγότερο στη βία ή στο σοκαριστικό περιεχόμενο, το βαφτίζουμε ωριμότητα. Λέμε ότι “έχουν σκληρύνει”, ότι “δεν επηρεάζονται πια”. Όλο αυτό οδηγεί στην απευαισθητοποίηση, δηλαδή την εκπαίδευση να νιώθεις λιγότερο. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Η υγιής συναισθηματική απόσταση είναι επιλογή. Η απευαισθητοποίηση είναι ακούσια. Όταν ο εγκέφαλος συνηθίζει στον πόνο ως background, η ενσυναίσθηση φθείρεται, επειδή προσαρμόστηκε σε ένα περιβάλλον που το ξεπερνά. 

Τα έξυπνα παιδιά συνεχίζουν να κάνουν scroll γιατί έχουν καταλάβει ότι η αντίσταση κοστίζει περισσότερο από την αποδοχή. Αν σταθείς πολύ σε κάτι για να το καταγγείλεις, ο αλγόριθμος μπορεί να στο ξαναδείξει. Οι διαδικασίες είναι θολές, οι απαντήσεις σπάνιες και η ευθύνη μετακυλίεται πάντα στον χρήστη. Έτσι το μυαλό κάνει αυτό που ξέρει να κάνει καλά: βρίσκει τον λιγότερο επώδυνο δρόμο. 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά δεν προστατεύονται αρκετά, αλλά ότι έμαθαν πως η προστασία είναι ατομική υπόθεση, πως αν πληγωθούν πρέπει να το διαχειριστούν μόνα τους. Αυτό έχει συνέπειες πολύ πέρα από το περιεχόμενο. Δημιουργεί μια γενιά που μαθαίνει να προσαρμόζεται σε συστήματα που δεν ελέγχει αντί να διεκδικεί αλλαγή.  

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι τα παιδιά βλέπουν πράγματα που δεν θα έπρεπε, είναι ότι μαθαίνουν να ζουν με αυτό χωρίς να πιστεύουν ότι μπορεί να αλλάξει. Αποφασίζουν πως η καλύτερη στρατηγική είναι να κοιτάς αλλού, πιο γρήγορα, πιο επιφανειακά. Αυτή η προσαρμογή σε μια συνθήκη που τους επιβλήθηκε είναι ένα από μείζονα ζητήματα της εποχής μας. 

Τα έξυπνα παιδιά συνεχίζουν να κάνουν scroll γιατί έχουν μάθει ότι ο κόσμος δεν σταματά για να τα ακούσει και όσο συνεχίζουμε να βαφτίζουμε αυτή την παραίτηση “ψηφιακή ωριμότητα” τόσο πιο βαθιά ριζώνει το πρόβλημα και το σύστημα αυτό εκμεταλλεύονται όσοι θέλουν μια κοινωνία ανθρώπων που δε νιώθουν την ανάγκη να αναζητήσουν την ελπίδα και το φως. 

*Mε στοιχεία από το Wired 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram