Η επιστήμη και η ψυχαγωγία αντιπροσωπεύουν δύο από τους πιο ισχυρούς πολιτιστικούς θεσμούς που έχουν αναπτύξει οι άνθρωποι για να κατανοήσουν και να εξερευνήσουν τον κόσμο τους.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι επιστήμονες. Ως εκ τούτου, το κοινό συναντά εικόνες της επιστήμης πιο συχνά μέσω απεικονίσεων στη λαϊκή κουλτούρα. Αρκετές μελέτες για την εκλαΐκευση της επιστήμης καταδεικνύουν ότι οι πολιτιστικές έννοιές της, και όχι οι γνώσεις της, μπορεί να είναι το πιο σημαντικό στοιχείο που συμβάλλει στη στάση του κοινού απέναντι στην επιστήμη.
Μπορεί να σας εκπλήξει το γεγονός ότι η επιστήμη και το Hollywood είναι στενά συνδεδεμένα στη σημερινή κοινωνία – και ότι αυτή η σχέση έχει ξεκινήσει εδώ και πολύ καιρό.
Η τηλεόραση και οι ταινίες έχουν πλούσια ιστορία στο να φέρνουν την επιστήμη και τους επιστήμονες στη δημοσιότητα – μερικές φορές με πιο θετικά αποτελέσματα από άλλους τρόπους προώθησης της επιστήμης. Και οι επιστήμονες κρατούν όλο και περισσότερο σημειώσεις από την αφήγηση του Hollywood για να φέρουν τους πολίτες πιο κοντά στην επιστήμη και τη δημιουργία επιστημονικής γνώσης.
Οι εικόνες της επιστήμης σε ταινίες και στην τηλεόραση μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη στάση του κοινού απέναντί της διαμορφώνοντας, καλλιεργώντας ή ενισχύοντας αυτές τις «πολιτιστικές έννοιες» της επιστήμης.
«Δεν θέλουμε η επιστήμη στις ταινίες να είναι απροκάλυπτα ψευδής, αλλά δεν πρέπει να περιμένουμε ότι η ταινία θα διδάσκει επιστήμη στους ανθρώπους.
Τα επιστημονικά δεδομένα χρησιμεύουν ως το σημείο εκκίνησης για τους κινηματογραφιστές που στη συνέχεια χρησιμοποιούν τη δική τους επαγγελματική κρίση για να καθορίσουν εάν και πώς αυτά τα γεγονότα πρέπει να ανατραπούν κατά τη διάρκεια της παραγωγής» υποστηρίζει ο David Kirby Ανώτερος Λέκτορας στις Σπουδές Επιστημονικής Επικοινωνίας στο Κέντρο Ιστορίας της Επιστήμης, της Τεχνολογίας και της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
«Οι σκηνοθέτες συμβουλεύονται επιστήμονες επιστήμης σχεδόν από την αρχή του κινηματογράφου. Μερικές από τις πιο γνωστές πρώιμες ταινίες που χρησιμοποίησαν επιστημονικούς συμβούλους ήταν η ταινία A Blind Bargain του 1922 όπως και η κλασική διαστημική ταινία Frau im Mond του 1929 του Fritz Lang.
Ωστόσο, η χρήση συμβούλων επιστήμης αυξήθηκε κατακόρυφα μετά το φαινόμενο Jurassic Park.
Στις μέρες μας, θα ήταν σοκαριστικό να βρούμε μια ταινία ή μια τηλεοπτική εκπομπή με σημαντικό επιστημονικό περιεχόμενο που να μην έχει στην ομάδα της ένα επιστημονικό team. Γενικά, το κοινό έχει εξελιχθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες και απαιτεί πιο περίπλοκα δημοφιλή πολιτιστικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένου ενός πιο σύνθετου χειρισμού του επιστημονικού περιεχομένου».
Πολλοί επιστημονικοί οργανισμοί υψηλού προφίλ – συμπεριλαμβανομένου του National Academy of Sciences’ Science and Entertainment Exchange, του προγράμματος Hollywood Health and Society του USC και του Entertainment Industries Council – έχουν αναπτύξει πρωτοβουλίες για τη σύνδεση των επαγγελματιών της ψυχαγωγίας με τους επιστήμονες.
Το σημαντικότερο είναι ότι το πρόγραμμα έχει δείξει συγκεκριμένα αποτελέσματα που υπογραμμίζουν πώς η επιστημονική αυθεντικότητα μπορεί να βελτιώσει τα προϊόντα ψυχαγωγίας.
Η χρήση συμβούλων επιστήμης έχει βελτιώσει την επιστημονική επικοινωνία με διάφορους τρόπους, όπως η προβολή διαφόρων επιστημονικών ζητημάτων και η ενσωμάτωση της επιστήμης στην κοινωνία.
Οι επιστημονικοί σύμβουλοι μπορούν να βοηθήσουν τους κινηματογραφιστές να δημιουργήσουν κινηματογραφικές αφηγήσεις υψηλού προφίλ που έχουν τη δυνατότητα να ενθουσιάσουν το κοινό σχετικά με τις δυνατότητες της επιστημονικής έρευνας.
![](https://olafaq.gr/wp-content/uploads/2023/10/scifi02.jpg)
Η επιστήμη και η επιστημονική φαντασία έχουν ανταλλάξει ιδέες και έχουν ωθήσει η μία την άλλη σε νέα επίπεδα.
Το μυθιστόρημα τρόμου επιστημονικής φαντασίας του 1896 The Island of Doctor Moreau, του H. G. Wells, αφηγείται την ιστορία ενός ναυαγού Άγγλου, του Edward Prendrick, ο οποίος καταλήγει σε ένα απομακρυσμένο νησί που κατοικείται από τον γιατρό. Ο Doctor Moreau έχει απομονωθεί για να διεξάγει φρικτά πειράματα σε ζώα για να τα κάνει να φαίνονται και να συμπεριφέρονται σαν άνθρωποι.
Ο Wells εμπνεύστηκε τη συγγραφή του μυθιστορήματος από το βιβλίο του Charles Darwin On the Origin of Species, που δημοσιεύτηκε το 1859. Η εξερεύνηση της ηθικής από τον Wells και οι συνέπειες του χειρισμού χαρακτηριστικών, όπως η ευφυΐα, ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της.
Δεν μπορούσε να γνωρίζει, αν και θα μπορούσε να έλπιζε, ότι η επιστήμη θα εξηγούσε κάποια μέρα την παρατήρηση του Moreau ότι τα σώματα των ζώων φαινόταν να είναι προγραμματισμένα με συγκεκριμένο τρόπο, παρά τις προσπάθειές του να σπάσει αυτόν τον προγραμματισμό.
Όπως το The Island of Doctor Moreau, πολλές άλλες ιστορίες επιστημονικής φαντασίας έχουν προλάβει το μέλλον, είτε προσχεδιασμένα είτε κατά λάθος.
Το μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν From the Earth to the Moon, που γράφτηκε το 1865, προέβλεψε ασυνήθιστα πολλές πτυχές της αποστολής Apollo 11, συμπεριλαμβανομένης μιας απογείωσης από τη Φλόριντα των ΗΠΑ και την χρήση διαστημικού σκάφους αλουμινίου.
Ο Neil Armstrong έκανε αναφορά στον Βερν στην τελευταία τηλεοπτική μετάδοση του Apollo 11 στις 23 Ιουλίου 1969, όταν είπε:
«Πριν από 100 χρόνια, ο Ιούλιος Βερν έγραψε ένα βιβλίο για ένα ταξίδι στη Σελήνη. Το διαστημόπλοιό του, Columbiad, απογειώθηκε από τη Φλόριντα και προσγειώθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό αφού ολοκλήρωσε ένα ταξίδι στη Σελήνη. Μας φαίνεται σκόπιμο να μοιραστούμε μαζί σας μερικές από τις σκέψεις του πληρώματος καθώς η σύγχρονη Columbia ολοκληρώνει αύριο το ραντεβού της με τον πλανήτη Γη και τον ίδιο Ειρηνικό Ωκεανό».
Πιο πρόσφατα, σημειώνεται ότι το Star Trek ενέπνευσε την ανάπτυξη των κινητών τηλεφώνων, του διαδικτύου, της τηλεδιάσκεψης και των ιατρικών συσκευών πολλαπλών χρήσεων.
«Θα συμβουλευόμαστε τον υπολογιστή του πλοίου για πληροφορίες σχετικά με εξωγήινους πολιτισμούς, ιστορία ή επιστήμη», έγραψε ο William Shatner, ο οποίος υποδύθηκε τον καπετάνιο James T. Kirk, στο βιβλίο του I’m Working on That: A Trek From Science Fiction to Science Fact. «Τώρα υπολογίζεται ότι 520 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν καθημερινή πρόσβαση σε μια τεράστια τράπεζα δεδομένων με πληροφορίες που συμβουλεύονται επίσης τακτικά για οτιδήποτε και για όλα.
Ονομάζεται World Wide Web».
Το Star Trek, όπως και το The Island of Doctor Moreau, είναι επίσης γνωστό για την εξερεύνηση ηθικών θεμάτων.
Αυτή η τάση είναι παρούσα σε όλο το είδος επιστημονικής φαντασίας, από τον Victor Frankenstein και το τέρας του, μέχρι τον Darth Vader στις ταινίες Star Wars.
Τα στοιχεία φαντασίας των ταινιών αυτών επέτρεψαν από καιρό στους συγγραφείς να εξερευνήσουν με ασφάλεια τις ηθικές και κοινωνικές επιπτώσεις των επιστημονικών και τεχνολογικών προόδων και πώς θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανθρώπινη κατάσταση.
«Υποδεικνύουμε τον Frankenstein ως τον καθορισμό του καλουπιού», είπε ο David Kirby, «Ακόμη και πρόσφατες ταινίες όπως το Rise of the Planet of the Apes, που αφορά τα βλαστοκύτταρα με πολλούς τρόπους, και τους πειραματισμούς σε ζώα, έχουν πυροδοτήσει συζητήσεις».
Η ταινία Transcendence, δεν είναι σπουδαία ταινία. Ωστόσο, αυτό το φουτουριστικό θρίλερ, στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Johnny Depp ως ένας ιδιοφυής επιστήμονας που συνδυάζεται με έναν υπερυπολογιστή, παρέχει εκπληκτικές και μερικές φορές εκπληκτικές γνώσεις για το πώς εξελίσσονται οι μελλοντικές τεχνολογίες και τις ηθικές και ηθικές προκλήσεις που δυνητικά εγείρουν.
![](https://olafaq.gr/wp-content/uploads/2023/10/scifi3.jpg)
Πολλοί επιστήμονες αναγνωρίζουν κάποιο είδος έμπνευσης από την επιστημονική φαντασία
Η Joan Slonczewski, καθηγήτρια μικροβιολογίας στο Kenyon College, Gambier, OH, ΗΠΑ, είναι ενεργός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας και διδάσκει ένα προπτυχιακό μάθημα βιολογίας στην επιστημονική φαντασία.
Εξήγησε ότι συναντά νέες ιδέες όλη την ώρα. Για παράδειγμα, εμπνεύστηκε να εξερευνήσει μελλοντικές τάσεις στην έρευνα για ιούς σε ένα από τα μυθιστορήματά της, Highest Frontier, που δημοσιεύτηκε το 2011.
Η Slonczewski εντυπωσιάστηκε ιδιαίτερα με τις ιδιότητες των ιών ριβονουκλεϊκού οξέος, ιδιαίτερα του ιού ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV), που είναι ο πιο αποτελεσματικός παράγοντας γνωστός για την ενσωμάτωση γονιδίων στο ανθρώπινο γονιδίωμα.
Στο Highest Frontier, η Slonczewski επεκτείνει αυτές τις ιδιότητες σε μια νέα μορφή γονιδιακής θεραπείας, με τον HIV να χρησιμοποιείται ως «φορέας ανθρώπινης βελτίωσης», τον οποίο οι άνθρωποι λαμβάνουν τακτικά για να αποκτήσουν τα γονίδια που βελτιώνουν την υγεία και την απόδοση που είναι απαραίτητα για νέες εξερευνήσεις του διαστήματος.
«Το Highest Frontier γράφτηκε πριν από λίγο καιρό, αλλά μόλις τον περασμένο χρόνο είδαμε να αναφέρουμε την πρώτη θεραπεία ενός καρκινοπαθούς με χρήση φορέα που προέρχεται από τον HIV», είπε η Slonczewski.
«Και σήμερα, ο HIV, όπως είχα προβλέψει, έχει γίνει ο νούμερο ένα πιο συναρπαστικός φορέας για τη γονιδιακή θεραπεία. Υπάρχουν θεραπείες στα έργα τώρα, σε πειραματικά στάδια, με χρήση φορέων που προέρχονται από τον ιό HIV».
«Νομίζω ότι η επιστημονική φαντασία, τουλάχιστον για εμένα προσωπικά, ήταν ένας σημαντικός παράγοντας που με έπεισε να ασχοληθώ με την επιστήμη», δήλωσε ο Ian Lipkin, διευθυντής του Κέντρου Λοιμώξεων και Ανοσίας στο Mailman School of Public Health, στο Πανεπιστήμιο Columbia, New. York, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ.
«Ήμουν απόλυτα εθισμένος στις ταινίες και την επιστημονική φαντασία ως παιδί, οπότε ξέρω ότι χρωματίζει αυτό που κάνω και θα εκπλαγώ πολύ αν δεν χρωμάτιζε και το υπόβαθρο των άλλων ανθρώπων στη σκέψη για την επιστήμη».
Ο Lipkin, ειδικός στη διάγνωση, την ανακάλυψη μικροβίων και την ανταπόκριση σε κρούσματα, ανταπέδωσε την έμπνευση αυτή και ήταν μέλος επιστημονικής ομάδας που συμβούλευσε αρκετές ταινίες επιστημονικής φαντασίας. Ήταν ο ειδικός σύμβουλος για την ταινία του 2011 Contagion του βραβευμένου με Όσκαρ σκηνοθέτη Στίβεν Σόντερμπεργκ, η οποία αφορά το ξέσπασμα ενός θανατηφόρου ιού.
Με την καθοδήγηση του Lipkin, η ταινία έδωσε έμφαση σε μια ζωονοσογόνο νόσο, «επειδή προφανώς αυτή ευθύνεται για την πλειοψηφία αυτών των αναδυόμενων λοιμώξεων που βλέπουμε», εξήγησε.
Ενώ ορισμένοι λάτρεις της επιστήμης επικρίνουν γεγονότα κοντά στο τέλος της ταινίας, όπου οι κύριοι χαρακτήρες αναπτύσσουν μάλλον πολύ γρήγορα ένα εμβόλιο, ο Lipkin είπε ότι ένας από τους στόχους της ταινίας ήταν να εμπνεύσει την έρευνα ακριβώς προς αυτήν την κατεύθυνση. «
Προσπαθούσαμε να προωθήσουμε την ιδέα ότι τα εμβόλια δεν πρέπει να διαρκέσουν τόσο πολύ», είπε. «Αν χρησιμοποιήσουμε μοριακές μεθόδους, μεθόδους κυτταροκαλλιέργειας, συστήματα μοριακών ιών, μπορούμε πιθανώς να παράγουμε εμβόλια σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, αν χρειαστεί. Οπότε ακόμα κι αυτό, αν και είναι μυθοπλασία, δεν είναι τόσο μακριά».
Η δύναμη της επιστημονικής φαντασίας προέρχεται από τη χρήση αφηγηματικών δομών για την ενσωμάτωση της επιστήμης και των τεχνολογιών στην κοινωνική σφαίρα, κάνοντας έτσι τους αναγνώστες ή τους θεατές να συνειδητοποιήσουν τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών.
«Οι ταινίες, επειδή είναι ιστορίες και επειδή οι άνθρωποι στην οθόνη συμπεριφέρονται σαν να βρίσκονται στον αληθινό κόσμο, μπορούν να απαντήσουν σε ερωτήματα και να δώσουν μία ιδεά με το πως θα είναι η ζωή αν όντως είχαμε αυτές τις τεχνολογικές εξελίξεις.ς», είπε ο David Kirby ο οποίος επινόησε τον όρο «diegetic prototype» για να περιγράψει μια νέα τεχνολογία που εμφανίζεται και υπάρχει για πρώτη φορά σε έναν φανταστικό κόσμο.