Η “χρηματική δυσμορφία” δεν είναι επίσημος οικονομικός όρος. Είναι όμως μια πραγματική εμπειρία. Είναι εκείνη η αίσθηση ότι ποτέ δεν έχεις αρκετά, ακόμη κι όταν αντικειμενικά είσαι ασφαλής, ότι το χρήμα δεν είναι εργαλείο, αλλά μόνιμη πηγή άγχους. Ότι κάθε ευρώ που φεύγει μοιάζει με απειλή. Δεν αφορά μόνο όσους έχουν λίγα. Συχνά αφορά ακριβώς όσους κατάφεραν να ξεφύγουν από τη στέρηση, αλλά κουβαλούν ακόμη τον φόβο της. 

Πολλοί άνθρωποι μεγάλωσαν με οικονομική ανασφάλεια. Έμαθαν ότι το χρήμα δεν είναι δεδομένο, ότι μπορεί να χαθεί, ότι πρέπει να κρατιέται σφιχτά. Αυτό το μάθημα γίνεται ένστικτο. Ακόμη κι όταν αλλάζουν οι συνθήκες, το σώμα και το μυαλό συνεχίζουν να λειτουργούν σαν να βρίσκονται σε κρίση. Η αποταμίευση μετατρέπεται σε εμμονή, η γενναιοδωρία σε ενοχή, η προσφορά σε ρίσκο. Κάπως έτσι γεννιέται η χρηματική δυσμορφία: βλέπεις την οικονομική σου κατάσταση παραμορφωμένη, πάντα πιο εύθραυστη απ’ ό,τι είναι. 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι φοβάσαι να ξοδέψεις, αλλά ότι ο φόβος αρχίζει να οργανώνει τη ζωή σου. Να καθορίζει τις αποφάσεις σου, τις σχέσεις σου, την αίσθηση του ποιος είσαι. Το χρήμα παύει να είναι μέσο και γίνεται ταυτότητα και τότε κάθε σκέψη για προσφορά, για δωρεά, για μοίρασμα μοιάζει σχεδόν ανήθικη: «κι αν το χρειαστώ εγώ;». 

Ο πρώτος τρόπος να ξεφύγεις από αυτή την παγίδα δεν είναι να πειστείς ότι «όλα θα πάνε καλά». Αυτό σπάνια λειτουργεί. Είναι να δώσεις λίγο χρόνο και να παρατηρήσεις τι συμβαίνει πρακτικά. Η σκέψη ότι αν δε δώσεις με τον βέλτιστο τρόπο, καλύτερα να μη δώσεις καθόλου. Αυτή η λογική είναι προέκταση της χρηματικής δυσμορφίας. Μετατρέπει τη γενναιοδωρία σε άσκηση ελέγχου. Όμως το καλό δε χωρά πάντα σε εξισώσεις. Δεν υπάρχει μία αντικειμενική κλίμακα που να συγκρίνει αν αξίζει περισσότερο να σώσεις μια ζωή ή να βελτιώσεις πολλές.  

Το να ξεφύγεις από τη χρηματική δυσμορφία σημαίνει επίσης να επαναπροσδιορίσεις τη σχέση σου με τον εαυτό σου. Όχι ως αυτόνομη μονάδα που πρέπει να προστατευτεί με κάθε κόστος, αλλά ως κόμβο σχέσεων. Σε αυτή την οπτική, η αυτοφροντίδα και η προσφορά δε συγκρούονται. Αν εξαντλείς τον εαυτό σου, δεν κάνεις καλό σε κανέναν. Η γενναιοδωρία χωρίς όρια καταλήγει σε πικρία. 

Ένα ακόμη κρίσιμο βήμα είναι να αποδεχτείς ότι το χρήμα δεν είναι ο μόνος τρόπος να κάνεις καλό. Η κοινωνία συχνά εξιδανικεύει τη δωρεά ως την υπέρτατη μορφή προσφοράς. Όμως η αλληλεγγύη δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι χρόνος, φροντίδα, παρουσία, ένας δίκαιος λόγος. Είναι να βοηθήσεις κάποιον να σταθεί, να στηρίξεις μια κοινότητα, να είσαι εκεί. Η χρηματική δυσμορφία συχνά σε κάνει να πιστεύεις ότι αν δε δώσεις χρήματα, δεν προσφέρεις αρκετά. Αυτό είναι ψευδές και άδικο κυρίως για τον εαυτό σου. Τελικά το ζητούμενο δεν είναι να “νικήσεις” τον φόβο του χρήματος, αλλά να πάψεις να τον αφήνεις να αποφασίζει για σένα. Να μετατρέψεις το χρήμα από πηγή άγχους σε εργαλείο σχέσης. 

*Με στοιχεία από το VOX 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.