Η αναβλητικότητα δεν είναι αδυναμία του χαρακτήρα κάθε ανθρώπου. Δεν είναι τεμπελιά, ούτε έλλειψη φιλοδοξίας. Είναι ένας μηχανισμός αποφυγής, ένας τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος προσπαθεί να μεταφέρει τη δυσφορία του παρόντος στο μέλλον, με την ψευδαίσθηση ότι αργότερα θα είμαστε πιο συγκεντρωμένοι, πιο ήρεμοι, πιο έτοιμοι. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό το αργότερα σχεδόν ποτέ δεν έρχεται διαφορετικό. Έρχεται κουρασμένο, φορτωμένο και συχνά ενοχικό. 

Στην καρδιά της αναβλητικότητας δεν βρίσκεται η απουσία θέλησης, αλλά ο φόβος. Φόβος ότι το έργο είναι μεγάλο, ότι δεν ξέρουμε από που να ξεκινήσουμε, ότι θα το κάνουμε λάθος, ότι η ανταμοιβή είναι πολύ μακριά για να μας κινητοποιήσει. Επομένως, αντί να κάνουμε αυτό που πρέπει, κάνουμε οτιδήποτε άλλο. Scroll στο κινητό, βίντεο, άσκοπες κινήσεις. 

Για πολλούς ανθρώπους και ιδιαίτερα για όσους έχουν ΔΕΠΥ το κενό ανάμεσα στο “πρέπει” και στο “ξεκινάω” μοιάζει χαοτικό. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να ενεργοποιήσει τις εκτελεστικές λειτουργίες του: να οργανώσει, να ιεραρχήσει, να μπει σε κίνηση. Η ντοπαμίνη, το καύσιμο της δράσης δεν έρχεται εύκολα όταν το έργο δεν προσφέρει άμεση ανταμοιβή. Έτσι, η αναβλητικότητα δεν είναι παθητικότητα, αλλά εσωτερική πάλη. 

Το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα για να τη νικήσετε είναι να αλλάξετε τον τρόπο που τη βλέπετε. Όσο την αντιμετωπίζετε ως προσωπική αποτυχία, τόσο την ενισχύετε. Η ενοχή δεν κινητοποιεί, παραλύει. Αντίθετα, η κατανόηση δημιουργεί χώρο για δράση. Δε χρειάζεται να πιέσετε τον εαυτό σας να “γίνει άλλος άνθρωπος”. Χρειάζεται να του δώσετε καλύτερες συνθήκες εκκίνησης. 

Εδώ μπαίνει ο κανόνας των πέντε λεπτών. Δεν είναι κάτι σαν μαγική λύση, αλλά μία ρεαλιστική στρατηγική. Ρωτήστε τον εαυτό σας: μπορώ να το κάνω σε λιγότερο από πέντε λεπτά; Αν ναι, κάντε το αμέσως. Ένα email, ένα τηλεφώνημα, μια μικρή τακτοποίηση. Αυτές οι μικρές νίκες έχουν τεράστια σημασία, γιατί χτίζουν ορμή που είναι το αντίδοτο της αναβλητικότητας.  

Αν ένα έργο χρειάζεται περισσότερο χρόνο μην το αφήνετε να αιωρείται στο “κάποια στιγμή”. Το αργότερα είναι ο φυσικός βιότοπος της αναβλητικότητας. Βάλτε το σε λίστα, δώστε του εκτιμώμενη διάρκεια καιτο πιο σημαντικό χρησιμοποιήστε χρονόμετρο. Όταν ένα έργο αποκτά αρχή και τέλος παύει να μοιάζει απειλητικό. Δεν είναι πια ένας αόριστος όγκος που σας καταπίνει, αλλά μια συγκεκριμένη δέσμευση. 

Το χρονόμετρο είναι εργαλείο ασφάλειας. Σας λέει: θα το κάνετε για 20 λεπτά και μετά σταματάτε. Αυτό μειώνει την αντίσταση και κάνει την έναρξη εφικτή. Πολλές φορές μόλις ξεκινήσετε, συνεχίζετε περισσότερο από όσο είχατε υπολογίσει, αλλά ακόμα κι αν δεν συνεχίσετε, έχετε ήδη κερδίσει κάτι πολύτιμο: δράση. 

Ένα ακόμη κρίσιμο βήμα είναι η επίγνωση της αποφυγής. Όταν πιάνετε τον εαυτό σας να αναβάλλει, σταματήστε και ρωτήστε: τι κάνω αντί γι’ αυτό; Συνήθως η απάντηση δεν είναι κάτι που σας ξεκουράζει πραγματικά. Είναι κάτι που σας μουδιάζει. Η αναγνώριση αυτού του μοτίβου σπάει τον αυτοματισμό, δε χρειάζεται να κατηγορήσετε τον εαυτό σας. Αρκεί να δείτε καθαρά ότι αυτή η επιλογή δεν σας προσφέρει τίποτα ουσιαστικό. 

Η δράση γεννά δράση. Η αναβλητικότητα γεννά περισσότερη αναβλητικότητα. Κάθε φορά που ολοκληρώνετε κάτι ο εγκέφαλος ανταμείβεται. Έρχεται ένα ήπιο αίσθημα ικανοποίησης, μια μικρή ένεση αυτοπεποίθησης. Σταδιακά αρχίζετε να εμπιστεύεστε ξανά ότι μπορείτε να ξεκινήσετε και να αντέξετε τη δυσφορία της προσπάθειας. Η αναβλητικότητα δεν νικιέται με αυστηρά προγράμματα ή με αυτομαστίγωμα. Νικιέται με κατανόηση, με μικρά βήματα και με δομές που κάνουν τη δράση πιο φιλική από την αποφυγή. Δε χρειάζεται να κάνετε τα πάντα σήμερα, χρειάζεται μόνο να κάνετε το πρώτο, μικρό εφικτό βήμα και αυτό τις περισσότερες φορές είναι αρκετό για να αλλάξει όλη την πορεία. 

*Mε στοιχεία από το Psychology Today 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.