Η είδηση ότι Ουάσινγκτον και Μόσχα συζητούν μια προσωρινή άτυπη συμφωνία για τα πυρηνικά όπλα παρουσιάζεται σε πολλά ΜΜΕ σαν ένδειξη διπλωματικής ωριμότητας. Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται για επικοινωνιακό θέατρο και όχι για ουσιαστική πολιτική κίνηση.

Οι δύο υπερδυνάμεις, που έχουν τη δύναμη να θέσουν σε κίνδυνο ολόκληρο τον πλανήτη, επιλέγουν να βασιστούν σε χειραψίες, δηλώσεις καλής πίστης και προσωρινές συμφωνίες, αντί για δεσμευτικά πλαίσια ελέγχου που θα εξασφάλιζαν πραγματική ασφάλεια. Η New START, η μοναδική συνθήκη που για πάνω από δέκα χρόνια λειτουργούσε ως φρένο στην ανεξέλεγκτη κούρσα εξοπλισμών, έχει λήξει. Αντί για ουσιαστική επέκταση ή νέα δεσμευτική συμφωνία, προκρίνεται μια «άτυπη» συμφωνία, που δεν δεσμεύει κανέναν και δεν έχει καμία νομική ισχύ.

Το πρώτο ζήτημα που προκαλεί ανησυχία είναι η πολιτική υποκρισία. Η Ουάσινγκτον και η Μόσχα παρουσιάζουν αυτή τη λύση ως επιτυχία, ως ένδειξη ότι «κάτι γίνεται» για τη διατήρηση της σταθερότητας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια κίνηση που κρύβει την αδυναμία τους να δεσμευτούν πραγματικά. Το μόνο που επιτυγχάνεται είναι να δημιουργείται μια ψευδαίσθηση ασφάλειας στον υπόλοιπο κόσμο, ενώ οι πυρηνικοί στόλοι παραμένουν ανεξέλεγκτοι. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι επόμενες κυβερνήσεις δεν θα παραβιάσουν ακόμη και αυτές τις άτυπες δεσμεύσεις.

Το δεύτερο ζήτημα είναι η Κίνα. Η συμμετοχή της παρουσιάζεται ως «αγκάθι», με το επιχείρημα ότι το πυρηνικό της οπλοστάσιο είναι μικρότερο και δεν δικαιολογεί διαπραγματεύσεις. Πρόκειται για καθαρή δικαιολογία. Η ασφάλεια δεν είναι θέμα αριθμών· είναι θέμα εμπιστοσύνης και διαφάνειας. Το να χρησιμοποιείται η Κίνα ως «καραμέλα» για να αποφευχθεί η ουσιαστική δέσμευση είναι δείγμα διπλωματικής ανευθυνότητας. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί αμήχανη την αποτυχία των μεγάλων δυνάμεων να δημιουργήσουν ένα σύγχρονο πλαίσιο ελέγχου που να είναι ρεαλιστικό και αποτελεσματικό.

Αυτό που κάνει ακόμα πιο επικίνδυνο το όλο σκηνικό είναι η προσωρινότητα της συμφωνίας. Μια συμφωνία χωρίς νομική ισχύ, που βασίζεται σε καλή πίστη και στη «διακριτική ευχέρεια» των ηγεσιών, δεν προσφέρει τίποτα παραπάνω από ψευδαίσθηση σταθερότητας. Στην ουσία, μετατρέπει την διπλωματία σε θέαμα και δίνει στις ηγεσίες το άλλοθι ότι δήθεν «κάτι γίνεται», ενώ στην πραγματικότητα οι πυρηνικές δυνατότητες αυξάνονται και η αβεβαιότητα μεγαλώνει. Οι χειραψίες και οι αόριστες δηλώσεις δεν είναι μόνο αναποτελεσματικές, αλλά και επικίνδυνες, αφού δημιουργούν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας σε διεθνές επίπεδο.

Το θέατρο συνεχίζεται με τη ρητορική της Ουάσινγκτον: η «βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη» συμφωνία που θα περιλαμβάνει και την Κίνα παρουσιάζεται σαν στόχος, χωρίς καμία δέσμευση από το Πεκίνο. Είναι φανερό ότι πρόκειται για πολιτική επικοινωνία και εσωτερική ενίσχυση της εικόνας εξουσίας, όχι για ουσιαστική δέσμευση για τη σταθερότητα του κόσμου. Το να παρουσιάζεται ως επίτευγμα μια συμφωνία που δεν έχει ούτε δεσμευτική ισχύ ούτε συμμετοχή όλων των κρίσιμων παικτών είναι η απόλυτη απόδειξη ότι η διπλωματία μετατράπηκε σε θέατρο εντυπώσεων.

Το χειρότερο είναι ότι αυτή η επικοινωνιακή διπλωματία έχει πραγματικό κόστος. Οι χειραψίες και οι δηλώσεις καλής θέλησης δεν μειώνουν τον κίνδυνο· τον αυξάνουν. Κάθε πλευρά γνωρίζει ότι δεν υπάρχει δεσμευτικό πλαίσιο, και αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα που μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη αύξηση των πυρηνικών όπλων. Η ψευδαίσθηση ότι «κάτι γίνεται» είναι επικίνδυνη, γιατί χαλαρώνει την πίεση για πραγματικές λύσεις και καθιστά πιθανότερα τα χειρότερα σενάρια.

Επιπλέον, η όλη διαδικασία δείχνει μια γεωπολιτική βραδυπορία. Αντί να δημιουργηθούν μηχανισμοί διαφάνειας και επαλήθευσης που θα περιλαμβάνουν όλες τις μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις, η συζήτηση επικεντρώνεται σε προσωρινές λύσεις και πολιτικές δικαιολογίες. Οι μεγάλες δυνάμεις εμφανίζονται να «ενεργούν», αλλά στην πραγματικότητα επενδύουν στην εντύπωση ότι διαχειρίζονται την ασφάλεια χωρίς να αναλαμβάνουν ουσιαστικές δεσμεύσεις.

Η ουσία είναι ότι η «προσωρινή άτυπη συμφωνία» δεν σώζει κανέναν. Είναι μια επικοινωνιακή μάσκα που κρύβει την πλήρη αδυναμία των υπερδυνάμεων να αναλάβουν ευθύνη για την παγκόσμια ασφάλεια. Οι πολίτες όλου του κόσμου παρακολουθούν αμήχανοι ένα θέατρο που δεν έχει τέλος, και οι υπερδυνάμεις επιλέγουν να επικοινωνούν αντί να δεσμεύονται.

Στο τέλος, η μόνη λύση για να μειωθεί ο κίνδυνος δεν είναι οι άτυπες συμφωνίες ή οι χειραψίες για τα ΜΜΕ. Είναι δεσμευτικά πλαίσια, διαφάνεια, μηχανισμοί επιθεώρησης και η αποφασιστικότητα να αντιμετωπιστούν οι γεωπολιτικές πραγματικότητες χωρίς να κρύβονται πίσω από λόγια. Κάθε άλλη προσέγγιση είναι επικίνδυνο επικοινωνιακό τρικ που δεν προστατεύει κανέναν και αφήνει την ανθρωπότητα στο έλεος της αβεβαιότητας.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram