Πολύ συχνά η Ιστορία μοιάζει να επιστρέφει στην ίδια, σχεδόν κυνική, οικονομία κινήσεων. Ένα στενό πέρασμα νερού, λίγα δεξαμενόπλοια που διστάζουν να προχωρήσουν, μερικά drones στον ουρανό και ξαφνικά ολόκληρη η παγκόσμια οικονομία κρατά την ανάσα της.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί ξανά σε έναν γεωπολιτικό “λαιμό μπουκαλιού”. Περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου περνά από αυτά τα νερά. Όταν αυτό το πέρασμα μπλοκάρει, ή απλώς γίνεται επικίνδυνο, ολόκληρη η ενεργειακή αρχιτεκτονική του κόσμου αρχίζει να τρίζει.

Η κλιμάκωση του πολέμου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έχει ήδη οδηγήσει πολλά δεξαμενόπλοια να αποφεύγουν την περιοχή, φοβούμενα επιθέσεις από ιρανικά drones ή ταχύπλοα σκάφη. Το αποτέλεσμα είναι μια αλυσίδα επιπτώσεων που απλώνεται από τις αγορές ενέργειας μέχρι τις χρηματαγορές.

Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι μέσα σε λίγες ημέρες. Και όπως πάντα, ο πρώτος χώρος όπου η γεωπολιτική γίνεται καθημερινότητα είναι το πρατήριο βενζίνης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι τιμές καυσίμων άρχισαν ήδη να ανεβαίνουν, ενώ στη Wall Street οι βασικοί δείκτες βρέθηκαν σε πτώση, με τους επενδυτές να φοβούνται το πιο παλιό φάντασμα της σύγχρονης οικονομίας: ένα ενεργειακό σοκ.

Ο ιστορικός της ενέργειας Daniel Yergin περιέγραψε την κατάσταση στους Financial Times ως ένα «εφιαλτικό σενάριο». Μια διαταραχή στην παραγωγή και τη μεταφορά πετρελαίου που θα μπορούσε να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε βαθιά ύφεση. Και το παράδοξο είναι ότι αυτή η κρίση ξεσπά σε μια στιγμή που η οικονομία ήδη περπατά πάνω σε λεπτό πάγο.

Την περασμένη εβδομάδα, το Bureau of Labor Statistics ανακοίνωσε ότι η αμερικανική οικονομία έχασε 92.000 θέσεις εργασίας τον Φεβρουάριο, πολύ περισσότερες από τις προβλέψεις. Το ποσοστό ανεργίας ανέβηκε στο 4,4%. Ένα μικρό νούμερο, ίσως. Αλλά στην οικονομική ψυχολογία τέτοια νούμερα λειτουργούν σαν προειδοποιητικές ενδείξεις.

Την ίδια στιγμή, τεράστια κεφάλαια διοχετεύονται στην κατασκευή data centers και υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων δημιουργούν την ψευδαίσθηση μιας οικονομίας που τρέχει, ενώ στην πραγματικότητα ίσως απλώς κρατούν όρθια μια κουρασμένη μηχανή. Η γεωπολιτική ένταση έρχεται να συναντήσει αυτή την εύθραυστη ισορροπία.

Ο Donald Trump δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν σκοπεύει προς το παρόν να χρησιμοποιήσει το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου για να μειώσει την πίεση στις αγορές. «Έχουμε πολύ πετρέλαιο», είπε στους δημοσιογράφους μέσα στο Air Force One. «Η κατάσταση θα θεραπευτεί γρήγορα». Η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσης ένα πρόγραμμα επανασφάλισης ύψους 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να ενθαρρύνει τις εταιρείες να στείλουν ξανά δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ.

Αλλά οι αγορές δεν λειτουργούν με δηλώσεις αισιοδοξίας. Λειτουργούν με φόβο, ρίσκο και μνήμη. Και η μνήμη θυμάται πολύ καλά τι συμβαίνει όταν το πετρέλαιο σταματά να ρέει.

Στην πραγματικότητα, η κρίση αυτή μοιάζει λιγότερο με ένα ατύχημα και περισσότερο με την καθυστερημένη συνέπεια μιας παγκόσμιας οικονομίας που εξακολουθεί να εξαρτάται από έναν πόρο του 19ου αιώνα για να κινεί τον 21ο.

Ο κόσμος μιλά συνεχώς για ενεργειακή μετάβαση, πράσινη ανάπτυξη και τεχνολογικές επαναστάσεις. Αλλά αρκεί ένα στενό πέρασμα νερού στον Περσικό Κόλπο για να θυμηθούμε πόσο εύθραυστο είναι αυτό το αφήγημα.

Η πραγματική ερώτηση, όπως σημειώνει ο Yergin, δεν είναι αν οι αγορές θα αναστατωθούν. Αυτό έχει ήδη συμβεί.

Η ερώτηση είναι πόσο θα κρατήσει ο πόλεμος.

Και πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει μια παγκόσμια οικονομία που εξακολουθεί να κρέμεται από μια δεξαμενή πετρελαίου.

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram