Η ερώτηση μοιάζει προκλητική, σχεδόν υπερβολική: είναι η Ευρώπη έτοιμη να πέσει στην αγκαλιά της Κίνας;  Γεννιέται όμως από μια συσσωρευμένη κόπωση, από μια αίσθηση στρατηγικής μοναξιάς, από το γεγονός ότι η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα σε άλλες δυνάμεις χωρίς να αποφασίζει αν θέλει να είναι παίκτης ή απλώς πεδίο. 

Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή ταυτότητα ορίστηκε μέσα από τη Δύση. Η διατλαντική σχέση δεν ήταν μόνο στρατιωτική ή οικονομική, αλλά κι αξιακή. Δημοκρατία, κράτος δικαίου, φιλελεύθερη τάξη πραγμάτων. Όμως αυτή η σχέση έχει αρχίσει να τρίζει. Η αμερικανική πολιτική επί ημερών Τραμπ έχει γίνει πιο απρόβλεπτη, πιο εσωστρεφής, πιο συναλλακτική. Η Ευρώπη έμαθε να στηρίζεται σε έναν σύμμαχο που σήμερα δείχνει ότι πρώτα κοιτά τον εαυτό του και μετά τον κόσμο. 

Μέσα σε αυτό το κενό μπαίνει η Κίνα, ως σταθερός, ψύχραιμος, μακροπρόθεσμος παίκτης. Η Κίνα δεν υπόσχεται κοινές αξίες, αλλά δίνει στην πράξη υποδομές, αγορές, επενδύσεις, πρόσβαση. Μιλά τη γλώσσα της πραγματικότητας και μία εποχή σύγχυσης κι αυτή γίνεται όλο και πιο ελκυστική για μια Ευρώπη που ασφυκτιά από κανόνες, δημοσιονομικούς περιορισμούς και πολιτική ακινησία. 

Η Κίνα θέλει την Ευρώπη, ως αγορά, ως γεωπολιτικό αντίβαρο στις ΗΠΑ, ως τεχνολογικό και βιομηχανικό εταίρο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ευρώπη ξέρει τι θέλει από την Κίνα. Η Ευρώπη δεν είναι ενιαίο υποκείμενο. Είναι ένα σύνολο κρατών με διαφορετικές αγωνίες, εξαρτήσεις και προτεραιότητες. Η Γερμανία βλέπει την Κίνα ως κρίσιμη αγορά για τη βιομηχανία της. Η Νότια Ευρώπη ως πηγή επενδύσεων. Η Ανατολική Ευρώπη ως ενδεχόμενη απειλή. Οι Βρυξέλλες προσπαθούν να μιλήσουν για “στρατηγική αυτονομία”, αλλά συχνά αυτό μένει λέξη χωρίς περιεχόμενο. Δεν είναι τυχαίο πως την τελευταία εβδομάδα γίνεται λόγος για Ευρώπη δύο ταχυτήτων. 

Την ίδια στιγμή η Κίνα παίζει μακρύ παιχνίδι. Δεν πιέζει, δεν εκβιάζει φανερά, δημιουργεί εξαρτήσεις. Στην ενέργεια, στις πρώτες ύλες, στις μπαταρίες, στις σπάνιες γαίες, στις αλυσίδες εφοδιασμού. Αυτό κάνει την Ευρώπη πιο προσεκτική. Γνωρίζει καλά πως σε αυτό το ασταθές περιβάλλον πρέπει να σκέφτεται δύο φορές πριν συγκρουστεί. Είναι λοιπόν έτοιμη η Ευρώπη να “πέσει στην αγκαλιά” της Κίνας; Πρόκειται περισσότερο για μια αργή ολίσθηση, με την ελπίδα μήπως στο μεσοδιάστημα αλλάξει κάτι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συμβιβασμούς παρουσιάζονται ως ρεαλισμός, σαν να μην υπάρχει εναλλακτική. 

Η συνεργασία είναι αναπόφευκτη σε έναν πολυπολικό κόσμο. Το επικίνδυνο είναι η απουσία στρατηγικής. Όταν δεν ξέρεις ποια είναι τα όριά σου, τα όρια τα θέτει ο άλλος. Και όταν η Ευρώπη μιλά για “ισορροπία” χωρίς να έχει δική της ισχύ – στρατιωτική, ενεργειακή, τεχνολογική, η ισορροπία είναι ψευδαίσθηση. Η Ευρώπη μοιάζει να κουράστηκε να υπερασπίζεται αξίες σε έναν κόσμο που φαίνεται να ανταμείβει τη δύναμη και όχι τη συνέπεια. Η κινεζική αφήγηση, ότι “δεν ανακατευόμαστε στις εσωτερικές σας υποθέσεις”, ακούγεται δελεαστική σε κυβερνήσεις που δε θέλουν ενοχλητικές ερωτήσεις, αλλά αυτό το τίμημα δεν είναι ποτέ δωρεάν. Απλώς πληρώνεται αθόρυβα αργότερα. Αν κάτι δείχνει η συζήτηση αυτή, είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, ανάμεσα στο να γίνει γεωπολιτικό υποκείμενο ή να παραμείνει γεωπολιτικό αντικείμενο.  

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram