Η ερώτηση ακούγεται συχνά, συνήθως με έναν τόνο νοσταλγίας και μια υποψία παράπονου που σχετίζεται με τη απώλεια ελέγχου όσων συμβαίνουν γύρω μας στο παρόν. Το 2010 παρουσιάζεται σαν μια εποχή πιο αθώα, πιο ανθρώπινη, λιγότερο αγχωτική. Πριν τα social media γίνουν αρένες σύγκρουσης, πριν η τεχνητή νοημοσύνη μπει στην καθημερινότητα, πριν ο κόσμος μοιάζει να καίγεται διαρκώς μπροστά στις οθόνες μας. Η σημερινή πραγματικότητα βαφτίζεται εύκολα δυστοπία, λες και η τεχνολογική εξέλιξη μας πήγε μόνο προς τα χειρότερα. Όμως αν σταθούμε λίγομ χωρίς φίλτρα και ρομαντισμό αξίζει να αναρωτηθούμε: τι ακριβώς θα θέλαμε να πάρουμε πίσω από το 2010 και τι ξεχνάμε βολικά; 

Το 2010 αποτέλεσε την αρχή μιας δεκαετίας βαθιάς κρίσης, ειδικά για την Ελλάδα. Ανεργία, οικονομική ανασφάλεια, κατάθλιψη, αυτοκτονίες, εξαθλίωση, φόβος για το αύριο. Το ίντερνετ δεν ήταν πάντα διαθέσιμο, η πληροφορία δεν ήταν άμεση, η φωνή των πολλών δεν είχε ακόμα τρόπο να ακουστεί. Αυτό που σήμερα αποκαλούμε τοξικότητα, τότε συχνά μεταφραζόταν σε σιωπή και η σιωπή πολλές φορές είναι απλώς έλλειψη επιλογής. Η τεχνολογία βοήθησε πολύ στις “λαϊκές εξεγέρσεις” 2011-2015, ωστόσο από ένα σημείο και μετά όλο αυτό γύρισε μπούμερανγκ. 

Η δυστοπία του σήμερα δε γεννήθηκε από την τεχνολογία. Σήμερα απλά είναι ιδιαίτερα ορατή και οι πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης μετατρέπονται σε αρένες “εκ του ασφαλούς”. Οι κρίσεις, οι ανισότητες, η ανασφάλεια, η κλιματική αγωνία, οι πόλεμοι, υπήρχαν και τότε. Δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά επειδή αποκτήσαμε smartphones ή αλγορίθμους. Αυτό που άλλαξε είναι ότι πλέον τα βλέπουμε σε πραγματικό χρόνο. Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης. Η αίσθηση ότι «όλα πάνε στραβά» ενισχύεται επειδή τα πάντα φτάνουν μέχρι εμάς χωρίς φίλτρο, χωρίς καθυστέρηση, χωρίς ανάσα. 

Υπάρχει επίσης μια περίεργη αντίφαση: ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν είχε τόσες δυνατότητες και ποτέ άλλοτε δεν ένιωθε τόσο παγιδευμένος. Μπορείς να δουλέψεις από οπουδήποτε, να μάθεις οτιδήποτε, να επικοινωνήσεις με οποιονδήποτε κι όμως μεταφράζεται συχνά σε άγχος, σύγκριση, εξάντληση. Η τεχνολογία έτρεξε πιο γρήγορα από την ψυχολογία μας.  

Το 2010 θυμόμαστε τις στιγμές που ήμασταν νεότεροι, όχι απαραίτητα τον κόσμο όπως ήταν. Η νοσταλγία σπάνια αφορά την εποχή, αφορά τον εαυτό μας μέσα σε αυτήν. Θυμόμαστε λιγότερες υποχρεώσεις, λιγότερη ευθύνη, λιγότερη επίγνωση. Δεν είχαμε ακόμη καταλάβει πόσο εύθραυστος είναι ο κόσμος, γιατί δεν το βλέπαμε. Σήμερα ξέρουμε περισσότερα και αυτό πονά. Όμως η γνώση, όσο άβολη κι αν είναι είναι πρόοδος. 

Απομυθοποιώντας τη δυστοπία του σήμερα αξίζει να δούμε και τι πραγματικά έχει βελτιωθεί. Η πρόσβαση στην πληροφορία είναι δημοκρατικότερη. Οι φωνές που κάποτε δεν είχαν χώρο, τώρα μπορούν να ακουστούν. Η τεχνολογία έχει ανοίξει δρόμους για ανθρώπους με αναπηρίες, για απομακρυσμένες κοινότητες, για νέες μορφές εργασίας και δημιουργίας. Η ιατρική, η επιστήμη, η επικοινωνία έχουν κάνει άλματα που το 2010 έμοιαζαν επιστημονική φαντασία. Δεν ζούμε σε έναν χειρότερο κόσμο, ζούμε σε έναν πιο σύνθετο κόσμο. 

Το πρόβλημα δεν είναι ότι προχωρήσαμε πολύ γρήγορα, αλλά ότι δεν σταματήσαμε να επαναδιαπραγματευτούμε τι σημαίνει καλή ζωή μέσα σε αυτή την πρόοδο. Το 2010 δεν ήταν καλύτερο, ήταν απλώς λιγότερο απαιτητικό ως προς την προσαρμογή. Σήμερα καλούμαστε να μάθουμε να ζούμε με την τεχνολογία χωρίς να μας καταπίνει, να τη χρησιμοποιούμε χωρίς να ταυτιζόμαστε μαζί της να αντέχουμε την αβεβαιότητα χωρίς να καταφεύγουμε σε ιδεατές επιστροφές. 

Θα θέλαμε λοιπόν να επιστρέψουμε στο 2010; Ίσως για λίγο, σαν ανάμνηση. Δεν είναι όμως η λύση. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα μαθαίνουμε πως να χωρέσουμε την έννοια της προόδου μέσα σε μια ανθρώπινη καθημερινότητα και αυτό, όσο δύσκολο κι αν είναι δεν είναι δυστοπία. Είναι απλώς το τίμημα του να ζεις σε μια εποχή που αλλάζει. 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.