Η υπόθεση του καθολικού μπλακάουτ του ίντερνετ στο Ιράν δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο αυταρχικής διαχείρισης κρίσης. Είναι ένα πείραμα κοινωνικού ελέγχου μεγάλης κλίμακας με μετρήσιμες οικονομικές, ψυχολογικές και πολιτικές συνέπειες, το οποίο αποτυγχάνει ακριβώς στα σημεία που οι εμπνευστές του θεωρούν ότι πετυχαίνει. Η δημόσια παρέμβαση του Γιουσέφ Πέζεσκιαν, γιου και συμβούλου του προέδρου, έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί για πρώτη φορά αυτό που επισημαίνουν χρόνια ερευνητές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διατυπώνεται από το εσωτερικό του ίδιου του συστήματος.

Η διακοπή της ψηφιακής συνδεσιμότητας ως μέσο καταστολής βασίζεται σε μια απλουστευτική υπόθεση αιτιότητας. Υποτίθεται ότι οι κοινωνικές εκρήξεις είναι κυρίως προϊόν επικοινωνίας και όχι αποτέλεσμα υλικών, πολιτικών και θεσμικών συνθηκών. Η διεθνής βιβλιογραφία όμως δείχνει το αντίθετο: το ίντερνετ δεν δημιουργεί δυσαρέσκεια, τη διαχέει και τη συγχρονίζει. Όταν η δυσαρέσκεια είναι ήδη δομική, η αποσύνδεση απλώς μετατρέπει τη συλλογική δράση από ορατή σε υπόγεια, από δημόσια σε χαοτική. Αυτό ακριβώς περιγράφει και ο Πέζεσκιαν όταν προειδοποιεί ότι οι περιορισμοί δεν αποτρέπουν την κοινωνική έκρηξη αλλά τη μεταθέτουν χρονικά.

Το οικονομικό κόστος του μπλακάουτ είναι τεράστιο και πολύπλευρο. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς τα κυβερνητικά νούμερα που μιλούν για απώλειες μερικών εκατομμυρίων δολαρίων ημερησίως, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σοβαρή. Η εκτίμηση της ομάδας παρακολούθησης NetBlocks για ζημιά άνω των 37 εκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα δεν αφορά μόνο το ηλεκτρονικό εμπόριο ή τις start ups. Αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα, τις τραπεζικές συναλλαγές, την υγειονομική πληροφόρηση και τις βασικές λειτουργίες του κράτους. Η ψηφιακή αποσύνδεση σε ένα σύγχρονο κράτος δεν είναι ουδέτερη τεχνική πράξη. Είναι συστημικό σοκ.

Υπάρχει και η ψυχοκοινωνική διάσταση που συχνά παραβλέπεται. Σε περιόδους μαζικής βίας και καταστολής, η πληροφορία λειτουργεί ως μηχανισμός νοήματος. Οι πολίτες χρειάζονται να γνωρίζουν ποιοι αγνοούνται, ποιοι ζουν, ποιοι πέθαναν. Όταν αυτό το κανάλι κλείνει, το κενό δεν μένει κενό: γεμίζει με φήμες, υπερβολές, θεωρίες συνωμοσίας και συλλογικό τραύμα. Το ίδιο το καθεστώς, προσπαθώντας να ελέγξει την αφήγηση, καταλήγει να χάνει πλήρως τον έλεγχο της κοινωνικής φαντασίας. Αυτό δεν είναι σταθερότητα, είναι συσσώρευση εκρηκτικού υλικού.

Η κατάσταση στα νοσοκομεία ενισχύει την εικόνα αποσύνθεσης. Όταν οικογένειες δεν μπορούν να εντοπίσουν τραυματίες ή κρατούμενους και η ιατρική κοινότητα λειτουργεί στα όρια λόγω συνδυασμού πανδημίας και μαζικής καταστολής, η διακοπή του ίντερνετ παύει να είναι ζήτημα ασφάλειας και γίνεται ζήτημα βιοπολιτικής διαχείρισης ζωής και θανάτου. Η τεχνολογική φίμωση δεν προστατεύει το κράτος. Το εκθέτει.

Οι σκληροπυρηνικοί βουλευτές μιλούν για επαναφορά του ίντερνετ υπό προϋποθέσεις, υπονοώντας ότι η πρόσβαση είναι ένα προνόμιο που παραχωρείται μόνο όταν η κοινωνία συμμορφώνεται. Πρόκειται για βαθιά προνεωτερική αντίληψη εξουσίας, ασύμβατη με μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία γνώσης. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και δυτικές τεχνολογικές εταιρείες αποκόπτουν ιρανικούς θεσμούς. Η ψηφιακή απομόνωση έχει διεθνείς παρενέργειες που ξεπερνούν κατά πολύ τον έλεγχο των διαδηλώσεων.

Από αναλυτική σκοπιά, το μπλακάουτ επιβεβαιώνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο αυταρχικών καθεστώτων: όσο περισσότερο επενδύουν στην καταστολή της πληροφορίας, τόσο περισσότερο αποκαλύπτουν τη θεσμική τους αδυναμία να διαχειριστούν τη συναίνεση. Η εξουσία που χρειάζεται να κλείσει το ίντερνετ για να επιβιώσει, έχει ήδη αποτύχει στο βασικό της συμβόλαιο με την κοινωνία.

Η παρέμβαση Πέζεσκιαν λειτουργεί σαν ρωγμή σε ένα αφήγημα απόλυτου ελέγχου. Δεν προτείνει δημοκρατική μεταρρύθμιση, αλλά αναγνωρίζει έναν απλό κανόνα κοινωνικής φυσικής: η πίεση που δεν εκτονώνεται, δεν εξαφανίζεται. Συσσωρεύεται. Και όταν εκδηλωθεί, το κόστος είναι πάντα μεγαλύτερο από αυτό που προσπάθησες να αποφύγεις.

Η περίπτωση του Ιράν είναι επίσης παράδειγμα της παγκόσμιας διασύνδεσης της ψηφιακής οικονομίας και της κοινωνικής πληροφορίας. Οι περιορισμοί στην πρόσβαση στο ίντερνετ δεν επηρεάζουν μόνο την τοπική οικονομία και κοινωνία. Επηρεάζουν διεθνείς αγορές, επενδυτές, τεχνολογικές πλατφόρμες και διπλωματικές σχέσεις. Η καθολική απομόνωση οδηγεί σε απομόνωση της χώρας από το παγκόσμιο σύστημα γνώσης, κάτι που μετράει εξίσου όσο και οι άμεσες οικονομικές ζημιές.

Η κοινωνική αντίδραση στο μπλακάουτ δείχνει ότι οι άνθρωποι βρίσκουν τρόπους παράκαμψης, όπως δορυφορικές συνδέσεις, VPN και βραχέα ραδιοφωνικά κύματα. Παρά τα μέτρα, η πληροφόρηση και η επικοινωνία συνεχίζουν να κυκλοφορούν, γεγονός που ενισχύει τη δυσαρέσκεια και υπονομεύει το αφήγημα του ελέγχου. Η τεχνολογική φίμωση, αντί να καταπνίγει την κοινωνική κινητοποίηση, την καθιστά πιο υπόγεια, πιο δύσκολα διαχειρίσιμη και πιο εκρηκτική.

Η δημόσια παρέμβαση του Πέζεσκιαν αποτυπώνει την αντίφαση ενός καθεστώτος που προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο μέσω καταστολής, αλλά συνειδητοποιεί ότι η απομόνωση κοστίζει περισσότερο από ό,τι κερδίζει. Οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά και ψυχολογικά, η μηχανική καταστολή της επικοινωνίας έχει αντίθετα αποτελέσματα. Η πίεση που δεν εκτονώνεται συσσωρεύεται, και όταν εκδηλωθεί, η κοινωνική και πολιτική αναταραχή μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από την αρχική απειλή που το καθεστώς ήθελε να ελέγξει.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram