Ο χρόνος σήμερα βιώνεται ως πίεση, μετριέται σε ειδοποιήσεις, deadlines, λεπτά που “χάθηκαν” και ώρες που δεν έφτασαν ποτέ. Τον κυνηγάμε και μας ξεφεύγει. Ο άνθρωπος όμως δε γεννήθηκε για να ζει μέσα σε αυτή τη διαρκή επιτάχυνση. Το σώμα, το νευρικό σύστημα, το συναίσθημα λειτουργούν με άλλους ρυθμούς. Εκεί ακριβώς η μουσική και ειδικά η κλασική μουσική προσφέρει ένα πολύτιμο μάθημα: ο χρόνος είναι κάτι που διαμορφώνεται. 

Ο ρυθμός στη μουσική είναι ζωντανός. Αντανακλά τον καρδιακό παλμό, την αναπνοή, την εσωτερική κατάσταση. Πριν αποκτήσουμε γλώσσα, υπήρχε ο παλμός. Οι εποχές, ο ύπνος, η μέρα και η νύχτα. Ο χρόνος ήταν κυκλικός, όχι γραμμικός. Η μουσική διατηρεί αυτή τη μνήμη. Μας θυμίζει ότι η ζωή δεν είναι μόνο ευθεία πορεία προς τα εμπρός, αλλά επανάληψη, επιστροφή, ρεφρέν. 

Από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Αυγουστίνο η σκέψη γύρω από τον χρόνο συνδέθηκε με την εμπειρία, τη μνήμη, την προσμονή. Όμως ήταν μέσα στη μουσική που ο άνθρωπος έμαθε να τον χειρίζεται ενεργά. Να τον επιταχύνει, να τον επιβραδύνει, να τον κρατά σε αναμονή. Ο συνθέτης δεν αφήνει τον χρόνο να κυλήσει απλώς, τον οργανώνει. 

Η εφεύρεση του μηχανικού ρολογιού άλλαξε ριζικά τη σχέση μας με τον χρόνο. Έγινε ομοιόμορφος, εξωτερικός, αντικειμενικός. Η μουσική ακολούθησε, με μέτρα, αξίες, τέμπο, μετρονόμο. Αυτό έφερε ακρίβεια, συνεργασία, συλλογική πειθαρχία. Όμως ακόμη και μέσα σε αυτή τη δομή, η μουσική άφησε χώρο για ευελιξία, για αναπνοή. 

Το ρουμπάτο είναι ίσως το πιο ουσιαστικό μάθημα διαχείρισης χρόνου. Σημαίνει “κλέβω χρόνο” για να εκφραστώ. Στη ρομαντική μουσική το ένα χέρι μπορεί να καθυστερεί ή να επιταχύνει, ενώ το άλλο κρατά σταθερό παλμό. Ο ακροατής νιώθει ελευθερία. Υπάρχει πλαίσιο, αυτό είναι κρίσιμο. Η ελευθερία χωρίς δομή γίνεται χάος, η δομή χωρίς ελευθερία γίνεται ασφυκτική. 

Στην καθημερινότητα συμβαίνει το αντίθετο. Έχουμε θεωρητικά άπειρη δομή και ελάχιστη ευελιξία. Προσπαθούμε να διαχειριστούμε κάθε λεπτό, να γεμίσουμε κάθε κενό. Η μουσική μας δείχνει ότι ο χρόνος χρειάζεται τέντωμα και χαλάρωση. Όπως στην ομιλία όταν μιλάς με συναίσθημα, δε μιλάς με χρονόμετρο. Σταματάς, τονίζεις, επιταχύνεις. Αν αφαιρέσεις αυτή τη φυσική ροή, η επικοινωνία χάνει το νόημά της. 

Οι συνθέτες καθυστερούν τις λύσεις. Αναβάλλουν την “άφιξη” ενός αρμονικού κέντρου. Δημιουργούν ένταση, επιθυμία, νόημα. Ο εγκέφαλος ανταμείβεται από την αναμονή. Αυτό ισχύει και στη ζωή. Όταν όλα συμβαίνουν άμεσα, ο χρόνος αδειάζει με έναν τρόπο. Δίχως προσμονή δεν υπάρχει κατεύθυνση. 

Η μουσική διδάσκει επίσης την πολυεπίπεδη ακρόαση του χρόνου. Δεν υπάρχει μόνο ένας παλμός. Υπάρχουν υποδιαιρέσεις, μακρές φράσεις, μεγάλα τόξα. Η στιγμή εντάσσεται σε ένα σύνολο. Σήμερα ζούμε κολλημένοι στη στιγμή. Στο notification, στο επόμενο task. Χάνουμε την αίσθηση της διαδρομής. Η μουσική απαιτεί να ακούς και το πριν και το μετά. Να θυμάσαι και να προβλέπεις. 

Ο εγκέφαλος παρακολουθεί πολλαπλά “ρολόγια”. Το συναίσθημα, το σώμα, το περιβάλλον συγχρονίζονται. Όταν άνθρωποι παίζουν ή ακούν μουσική μαζί συγχρονίζονται κυριολεκτικά. Αναπνοή, παλμός, προσοχή. Αυτός ο συγχρονισμός είναι μορφή ξεκούρασης. Ο χρόνος παύει να είναι εχθρός. Ο χρόνος παύει να είναι εργαλείο παραγωγικότητας και γίνεται πεδίο εμπειρίας. Μπορείς να τον ζήσεις, όχι μόνο να τον μετρήσεις. Όταν επιτρέπεις στον εαυτό σου να επιβραδύνει, να ακούσει, να νιώσει, δε “χάνεις χρόνο”. 

Σήμερα που όλα μας ωθούν να τρέχουμε, η μουσική προτείνει κάτι σχεδόν ανατρεπτικό: να συντονιστούμε. Να βρούμε ρυθμό, να θυμηθούμε ότι ο χρόνος όπως και η ζωή δεν είναι αγώνας ταχύτητας, αλλά σύνθεση. Όπως σε κάθε καλή σύνθεση, αυτό που μετρά δεν είναι πόσο γρήγορα παίζεις, αλλά αν ακούγεται αληθινό. 

*Με στοιχεία από το Atlantic 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.