Οι ψυχολόγοι κι οι ανθρωπολόγοι καταγράφουν μία νέας μορφής νοσταλγίας. Δεν αφορά το παρελθόν που έζησες, αλλά ένα παρελθόν που σου λείπει χωρίς να το έχεις γνωρίσει ποτέ. Η Gen Z κοιτάζει τη δεκαετία του ’90 και βλέπει κάτι σχεδόν εξωπραγματικό. Ένα ραντεβού χωρίς κινητά, μια καθυστέρηση χωρίς δεκάδες μηνύματα. Μια συνάντηση που συμβαίνει χωρίς επιβεβαίωση κάθε πέντε λεπτά. Νιώθουν την ανάγκη να το βιώσουν, γιατί αυτό που λείπει είναι ο τρόπος ύπαρξης μέσα στο παρόν. 

Η καθημερινότητα σήμερα είναι γεμάτη “διαλείμματα”. Τη χαρακτηρίζει η διακοπή προσοχής. Ειδοποιήσεις, μηνύματα, επιλογές, πιθανότητες. Η “επικοινωνία” δεν σταματά ποτέ, σ σύνδεση όμως γίνεται όλο και πιο επιφανειακή. Μιλάς συνεχώς, ακούς ελάχιστα, συνδέεσαι σπάνια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον μια σκηνή χωρίς κινητά μοιάζει σχεδόν ρομαντική, γιατί είχε όρια, είχε κενά, σιωπές που δεν έπρεπε να γεμίσουν. 

Σήμερα κάθε κενό θεωρείται πρόβλημα. Αν δεν απαντήσει κάποιος άμεσα, δημιουργείται άγχος. Αν δεν υπάρχει συνεχής επικοινωνία, γεννιούνται σενάρια. Αν δεν υπάρχει έλεγχος, εμφανίζεται ανασφάλεια. Η τεχνολογία έλυσε πολλά προβλήματα και δημίουργησε νέα. Η Gen Z δεν θέλει να επιστρέψει πίσω. Δεν υπάρχει τέτοια αυταπάτη. Θέλει να νιώσει παρούσα, να ζήσει χωρίς να καταγράφει κάθε στιγμή. Θέλει να συνδεθεί χωρίς διαμεσολάβηση. Αυτό εξηγεί τη νοσταλγία. 

Οι εικόνες από σειρές, ταινίες, ιστορίες άλλων ανθρώπων λειτουργούν σαν υποκατάστατο. Δημιουργούν μια συλλογική μνήμη, ένα συναίσθημα που δε βασίζεται σε εμπειρία, αλλά σε επιθυμία κι αυτή η επιθυμία λέει κάτι ξεκάθαρο. “Κουραστήκαμε”. Να είμαστε πάντα διαθέσιμοι, να είμαστε πάντα συνδεδεμένοι, να πρέπει να απαντάμε, να αντιδρούμε, να επιβεβαιώνουμε. 

Η κατανάλωση νοσταλγίας δεν αλλάζει την πραγματικότητα. Μπορείς να αγοράσεις το στυλ. Δεν μπορείς να αγοράσεις την εμπειρία, μπορείς να ντυθείς σαν τη δεκαετία του ’90, ωστόσο δεν μπορείς να ζήσεις χωρίς το κινητό σου. Η κοινότητα δε δημιουργείται με σύμβολα, αλλά με χρόνο, φυσική παρουσία, με την επιλογή να είσαι εκεί, ακόμα κι αν δεν είναι βολικό. Αυτό είναι το δύσκολο κομμάτι, γιατί η τεχνολογία μας έμαθε την ευκολία. Η ανθρώπινη σύνδεση απαιτεί προσπάθεια, διαθεσιμότητα, να βγεις από τη ζώνη άνεσης. 

Να κανονίσεις να δεις κάποιον χωρίς να υπάρχει συνεχής επικοινωνία, να περιμένεις χωρίς επιβεβαίωση, να εμπιστευτείς χωρίς δεδομένα. Η Gen Z βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο. Μεγάλωσε με την τεχνολογία, δε γνώρισε ποτέ τον κόσμο χωρίς αυτή. Την ίδια στιγμή αρχίζει να βλέπει τα όριά της. Δε θέλει να την απορρίψει, αλλά να την επανατοποθετήσει. Αυτό είναι το πραγματικό ζητούμενο. 

Μια ζωή όπου η τεχνολογία υπάρχει, αλλά δεν καθορίζει τα πάντα. Μια καθημερινότητα όπου η επικοινωνία δεν εξαντλείται σε οθόνες. Μια εμπειρία όπου η παρουσία έχει μεγαλύτερη αξία από την καταγραφή. Το μήνυμα είναι σαφές, κάτι λείπει. 

Δεν είναι τυχαίο ότι αυξάνονται οι τάσεις προς πιο “αναλογικές” δραστηριότητες. Χόμπι που απαιτούν επαφή, εκδηλώσεις χωρίς κινητά, συναντήσεις χωρίς ψηφιακή διαμεσολάβηση. Δεν πρόκειται για μόδα, αλλά για ανθρώπινη αντίδραση. Μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην υπερσύνδεση αναζητά την αποσύνδεση για να επανασυνδεθεί κι ας μοιάζει οξύμωρο. Η ειρωνεία είναι εμφανής. Όσο περισσότερα εργαλεία επικοινωνίας έχουμε, τόσο περισσότερο δυσκολευόμαστε να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά. Όσο περισσότερες επιλογές έχουμε, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να επιλέξουμε. 

Η νοσταλγία για ένα παρελθόν που δεν έζησες αφορά το ένστικτο. Είναι ο τρόπος που το μυαλό σου λέει ότι κάτι δεν ισορροπεί. Η απάντηση βρίσκεται στο να επιλέξουμε διαφορετικά μπροστά. Να αφήσουμε το κινητό στην άκρη για λίγο. Να αντέξουμε τη σιωπή, να αποδεχτούμε την αβεβαιότητα, να δώσουμε χώρο σε αυτό που δεν μπορεί να προγραμματιστεί. 

Η ανθρώπινες σχέσεις δεν λειτουργούν με notifications, αλλά με παρουσία κι αυτή δεν έρχεται από το παρελθόν. Χτίζεται τώρα, στο παρόν για τον ενεστώτα χρόνο και το μέλλον. Ας το σκεφτούμε επομένως ξανά όλοι … 

*Με στοιχεία από το Business Insider 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram