Η συζήτηση για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο μετακινείται από το ηθικό στο τεχνικό. Από το “τι περιεχόμενο βλέπουν”, στο “ποιοι είναι”. Πλατφόρμες όπως η Roblox εφαρμόζουν υποχρεωτικούς ελέγχους ηλικίας μέσω βιομετρικών τεχνολογιών, την ώρα που κράτη από τη Βραζιλία έως την Αυστραλία υιοθετούν νόμους με αυστηρά ηλικιακά όρια. Το ερώτημα όμως παραμένει: προστατεύουμε τα παιδιά ή θεμελιώνουμε μια νέα αρχιτεκτονική επιτήρησης; 

Mία 14χρονη από το Σάο Πάολο βίωσε τη μετάβαση με αγωνία. Όταν η Roblox εισήγαγε υποχρεωτικό έλεγχο ηλικίας, φοβήθηκε ότι θα χάσει πρόσβαση στους φίλους και στις ομαδικές συνομιλίες της. Η εφαρμογή της ζήτησε να στρέψει το πρόσωπο δεξιά και αριστερά. Το λογισμικό την κατέταξε στην ηλικιακή ομάδα 16–17. Η ίδια χωρίς μακιγιάζ, χωρίς τεχνάσματα, πέρασε ως μεγαλύτερη. Το σύστημα υποτίθεται ότι θα περιόριζε με ποιους μπορεί να συνομιλεί. Στην πράξη την εξέθεσε σε αλληλεπιδράσεις με μεγαλύτερους χρήστες. 

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται διεθνώς είναι τρεις: ταυτοποίηση με κρατικό έγγραφο, εκτίμηση μέσω βιομετρικών (αναγνώριση προσώπου) και συμπερασματική αξιολόγηση βάσει συμπεριφοράς. Καμία δεν είναι αλάνθαστη. Η αναγνώριση προσώπου είναι γνωστό ότι έχει χαμηλότερη ακρίβεια για γυναίκες και άτομα με σκουρότερο δέρμα κι η παραβίαση είναι απλούστερη από όσο νομίζουμε: ψεύτικες ταυτότητες, selfies παραγόμενες από AI, ακόμη και δακτυλικό αποτύπωμα αντίχειρα έχουν καταγραφεί να “ξεγελούν” τα συστήματα. 

Στη Βραζιλία, νέος νόμος από τον Μάρτιο απαιτεί επαλήθευση ηλικίας για πλατφόρμες με τυχερά παιχνίδια, πορνογραφία και συναφές περιεχόμενο. Η νομικός Σιμόνε Λαόργκε Νούνες προειδοποιεί: τα μέτρα δεν είναι αλάνθαστα και η υπερβολική αυστηρότητα μπορεί να ωθήσει ανήλικους στο dark web ή σε “ψηφιακούς παραδείσους” εκτός ρύθμισης, επιτείνοντας τους κινδύνους που επιχειρεί να περιορίσει. 

Από την Αυστραλία που απαγόρευσε την πρόσβαση κάτω των 16 σε πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το X και το TikTo, έως τη Μαλαισία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο το ρεύμα αυστηρής νομοθέτησης εντείνεται. Στην Ινδία ο επικεφαλής οικονομικός σύμβουλος εισηγείται παρόμοιο πλαίσιο. Η Roblox δηλώνει ότι η τεχνολογία της έχει δοκιμαστεί από τρίτα εργαστήρια και ότι παρακολουθεί συμπεριφορικά μοτίβο για να εντοπίζει ασυνέπειες. Το TikTok συνδυάζει προφίλ, ανάλυση περιεχομένου και συμπεριφορά. 

Η τεχνολογία μεταφέρει το βάρος της απόδειξης στον χρήστη. Η ανωνυμία, ένα από τα τελευταία καταφύγια για περιθωριοποιημένες ταυτότητες, απειλείται. Η κοινωνιολόγος Σιβάνγκι Ναραγιάν υποστηρίζει ότι η υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας μπορεί να διαβρώσει την ελευθερία έκφρασης και να πλήξει δυσανάλογα όσους δεν διαθέτουν έγγραφα ή χρειάζονται ανωνυμία για λόγους ασφάλειας. Σε ορισμένα περιβάλλοντα, η απώλεια ανωνυμίας δεν είναι απλώς άβολο ζήτημα ιδιωτικότητας, αλλά μπορεί να εξελιχθεί υπαρξιακό ρίσκο. 

Οι ανησυχίες δεν είναι θεωρητικές. Το 2024 η Discord ανακοίνωσε ότι έγγραφα ταυτότητας περίπου 70.000 χρηστών εκτέθηκαν μέσω τρίτου προμηθευτή. Περιελάμβαναν ονόματα, emails και στοιχεία πληρωμών. Παρά τις διαβεβαιώσεις για άμεση διαγραφή εγγράφων μετά την επιβεβαίωση ηλικίας, η βιομετρική πληροφορία έχει μια ιδιαιτερότητα: αν διαρρεύσει, δεν “αλλάζει”.  

Κάποιες χώρες επιλέγουν εθνικά συστήματα επαλήθευσης αντί για ιδιωτικούς παρόχους όπως οι Jumio και Yoti. Η Μαλαισία αναπτύσσει δική της τεχνολογία, η Βραζιλία σχεδιάζει ανάλογο σύστημα, ενώ ινδικές εταιρείες όπως η Signzy και η Accura Scan δραστηριοποιούνται διεθνώς. Η κρατική εμπλοκή όμως δεν απαντά αυτομάτως στο ζήτημα της αναλογικότητας: πόσος έλεγχος είναι αναγκαίος για να επιτευχθεί ο σκοπός; 

Ο Απαρ Γκούπτα από το Internet Freedom Foundation τοποθετείται με οξύτητα: «Η αποτελεσματική προστασία παιδιών δεν απαιτεί ταυτοποίηση κάθε χρήστη». Κατά την άποψή του, οι επιλογές σχεδιασμού των πλατφορμών, αλγόριθμοι σύστασης, πρακτικές συλλογής δεδομένων, εθιστικά χαρακτηριστικά, προκαλούν μεγαλύτερη βλάβη από την ανώνυμη πρόσβαση στην πληροφορία. Με άλλα λόγια, η πολιτική συζήτηση ίσως αποφεύγει τον πυρήνα, δηλαδή τον τρόπο που οι πλατφόρμες μεγιστοποιούν την παραμονή και την αλληλεπίδραση. 

Εδώ βρίσκεται η κρίσιμη διάκριση. Η επαλήθευση ηλικίας είναι εργαλείο κι όχι πανάκεια. Μπορεί να μειώσει την πρόσβαση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, αλλά δεν διορθώνει τη δομή της προσοχής που παράγεται από αλγοριθμική ενίσχυση ακραίου ή εθιστικού υλικού. Μπορεί να αποτρέψει την άμεση έκθεση, αλλά δεν προλαμβάνει τη συστημική εμπορευματοποίηση της νεανικής προσοχής. 

Το διακύβευμα είναι διπλό: ασφάλεια και ελευθερία. Η κοινωνία οφείλει να προστατεύει τα παιδιά, αλλά η προστασία που θεμελιώνεται σε καθολική βιομετρική ταυτοποίηση κινδυνεύει να μετατρέψει το διαδίκτυο σε χώρο διαρκούς πιστοποίησης. Η πολιτική οφείλει να αναζητήσει ισορροπία: στοχευμένες παρεμβάσεις, αυστηρή εποπτεία δεδομένων, ελαχιστοποίηση συλλογής, ενίσχυση ψηφιακού γραμματισμού και κυρίως μεταρρύθμιση του ίδιου του σχεδιασμού των πλατφορμών. Η τεχνολογία μπορεί να ελέγχει την ηλικία, ωστόσο αυτό από μόνο του δεν μπορεί να να εγγυηθεί παιδική ασφάλεια. Αν δεν επανεξετάσουμε το οικονομικό μοντέλο της προσοχής, η επαλήθευση θα παραμείνει κάτι σαν παυσίπονο που διαρκεί το πολύ οχτώ ώρες. 

*Mε στοιχεία από το Rest of World 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram