Για δεκαετίες η γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής περιστρεφόταν γύρω από το πετρέλαιο. Οι αγωγοί, τα στενά περάσματα και οι θαλάσσιες οδοί ήταν οι αρτηρίες μέσα από τις οποίες κυκλοφορούσε η ενέργεια του πλανήτη. Το Στενό του Ορμούζ έγινε σύμβολο αυτής της εξάρτησης: ένα μικρό γεωγραφικό σημείο από το οποίο περνούσε τεράστιο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου. Σήμερα οι ίδιες χώρες που κάποτε κατασκεύαζαν αγωγούς για να παρακάμψουν το Ορμούζ, τώρα προσπαθούν να κάνουν το ίδιο, αλλά για το διαδίκτυο. 

Η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρηματοδοτούν μια σειρά από ανταγωνιστικά έργα οπτικών ινών που θα συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με την Ευρώπη μέσω χερσαίων διαδρομών. Οι νέοι αυτοί “διάδρομοι δεδομένων” σχεδιάζονται να περνούν από τη Συρία, το Ιράκ, την Τουρκία ή ακόμη και από την Ανατολική Αφρική. 

Ο στόχος είναι απλός: να δημιουργηθεί ένα εναλλακτικό δίκτυο επικοινωνίας σε περίπτωση που τα υποθαλάσσια καλώδια που μεταφέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ψηφιακής κίνησης της περιοχής καταστραφούν. Μέχρι σήμερα σχεδόν όλη η διαδικτυακή κίνηση του Κόλπου περνά μέσα από υποθαλάσσια καλώδια που διασχίζουν την Ερυθρά Θάλασσα και στη συνέχεια περνούν από την Αίγυπτο προς την Ευρώπη. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο σημείο συμφόρησης. Αν κάτι συμβεί εκεί, είτε πόλεμος είτε δολιοφθορά είτε ατύχημα η συνδεσιμότητα ολόκληρης της περιοχής μπορεί να διακοπεί. 

Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις έκαναν αυτό το σενάριο να μοιάζει λιγότερο θεωρητικό. Επιθέσεις που έπληξαν εγκαταστάσεις τεχνολογικών εταιρειών στον Κόλπο και απειλές για τις θαλάσσιες οδούς δεδομένων έκαναν τις κυβερνήσεις να συνειδητοποιήσουν κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαν δευτερεύον: η ψηφιακή υποδομή είναι πλέον τόσο σημαντική όσο και η ενεργειακή. Έτσι ξεκίνησε ένας αγώνας δρόμου. 

Έξι διαφορετικά έργα βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη ή σχεδιασμό. Το πιο προχωρημένο από αυτά είναι το SilkLink, ένα έργο που χρηματοδοτείται από τη Σαουδική Αραβία και προβλέπει την κατασκευή περίπου 4.500 χιλιομέτρων οπτικών ινών από τον Κόλπο μέχρι τη Μεσόγειο περνώντας από τη Συρία. Το έργο αυτό αντικαθιστά ένα προηγούμενο σχέδιο που θα περνούσε από το Ισραήλ, όταν φαινόταν πιθανή η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ. Μετά τον πόλεμο στη Γάζα το σχέδιο εγκαταλείφθηκε και η διαδρομή μεταφέρθηκε προς τη Δαμασκό. 

Παράλληλα, το Κατάρ προωθεί έναν διαφορετικό διάδρομο μέσω Ιράκ και Τουρκίας, ενώ ιδιωτικές κοινοπραξίες σχεδιάζουν νέες γραμμές που θα συνδέουν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με την Ευρώπη μέσω του Κουρδιστάν. Στην Ανατολική Αφρική μια ακόμη πρωτοβουλία σχεδιάζει χερσαίο δίκτυο από το Τζιμπουτί μέσω Αιθιοπίας και Σουδάν, αποφεύγοντας πλήρως την Ερυθρά Θάλασσα. Το ενδιαφέρον είναι ότι όλα αυτά τα έργα συγκλίνουν τελικά σε ένα σημείο: την Τουρκία, η οποία θα λειτουργεί ως ψηφιακή πύλη προς την Ευρώπη, όμως η κατασκευή καλωδίων είναι μόνο το ένα μέρος της ιστορίας. Το άλλο είναι η πολιτική. 

Οι χώρες από τις οποίες θα περάσουν αυτά τα δίκτυα (Συρία, Ιράκ, Σουδάν, Αιθιοπία) είναι περιοχές με ιστορία συγκρούσεων και πολιτικής αστάθειας. Υποδομές τηλεπικοινωνιών έχουν καταστραφεί στο παρελθόν λόγω πολέμων ή πολιτικών κρίσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι ψηφιακοί διάδρομοι ίσως δεν είναι τόσο ασφαλείς όσο φαίνονται στο χαρτί. 

O ανταγωνισμός μεταξύ των ίδιων των χωρών του Κόλπου. Για χρόνια η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ βρίσκονταν σε πολιτική αντιπαράθεση παρότι οι σχέσεις τους βελτιώθηκαν μετά το 2021, οι διαφορετικές στρατηγικές τους παραμένουν.  Αντί να συνεργαστούν για ένα κοινό έργο, οι χώρες αυτές συχνά προωθούν ανταγωνιστικά σχέδια. Αυτό κάνει πολλούς αναλυτές να πιστεύουν ότι δεν θα κατασκευαστούν όλα τα έργα που ανακοινώθηκαν. 

Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες υποδομές συχνά αποτυγχάνουν πριν καν ολοκληρωθούν. Ένα παλαιότερο δίκτυο που συνέδεε τη Σαουδική Αραβία με την Τουρκία μέσω Συρίας καταστράφηκε λίγους μήνες μετά την ενεργοποίησή του, όταν ξέσπασε ο συριακός εμφύλιος πόλεμος, ωστόσο ακόμη και αν υλοποιηθούν μόνο μερικά από αυτά τα έργα, το μήνυμα είναι σαφές. Ο κόσμος μπαίνει σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής, όπου τα δεδομένα έχουν την ίδια σημασία με το πετρέλαιο. 

Η οικονομία της τεχνητής νοημοσύνης, των cloud υπηρεσιών και των ψηφιακών πλατφορμών απαιτεί τεράστιες ποσότητες δεδομένων που μετακινούνται συνεχώς ανάμεσα σε ηπείρους. Αυτή η ροή είναι τόσο κρίσιμη όσο ήταν κάποτε οι ροές ενέργειας, γι’ αυτό οι κυβερνήσεις αρχίζουν να σκέφτονται το διαδίκτυο με όρους που μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούσαν μόνο για το πετρέλαιο: αγωγοί, στρατηγικά περάσματα, εναλλακτικές διαδρομές. 

Με άλλα λόγια ο 21ος αιώνας δε θα καθοριστεί μόνο από το ποιος ελέγχει τα κοιτάσματα ενέργειας, θα καθοριστεί και από το ποιος ελέγχει τις λεωφόρους των δεδομένων. 

*Με στοιχεία από το Rest of World 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram