Η σημερινή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο με το Ιράν φαίνεται ήδη να ξεπερνά πολλές από τις προηγούμενες. Το κλείσιμο ή η σοβαρή διατάραξη των μεταφορών στο Στενό του Ορμούζ από όπου περνά περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το ένα πέμπτο του υγροποιημένου φυσικού αερίου, δημιούργησε μια κατάσταση που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απλώς ένα θεωρητικό σενάριο κινδύνου. 

Για δεκαετίες οι αγορές γνώριζαν ότι το Ιράν είχε τη δυνατότητα να μπλοκάρει αυτό το στενό πέρασμα, ωστόσο η πιθανότητα να το κάνει θεωρούνταν μικρή. Μια τέτοια κίνηση θα έβλαπτε και την ίδια την ιρανική οικονομία. Έτσι, το σενάριο παρέμενε στο συρτάρι, ως κάτι που θα μπορούσε να συμβεί, αλλά πιθανότατα δεν θα συνέβαινε ποτέ. 

Τώρα όμως συμβαίνει. 

Το αποτέλεσμα είναι μια από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην ιστορία της αγοράς ενέργειας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα δεν μπορούν να φτάσουν στις διεθνείς αγορές. Πρόκειται για σοκ προσφοράς μεγαλύτερο ακόμη και από την κρίση του 1979, όταν η Ιρανική Επανάσταση προκάλεσε εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου. 

Η άμεση συνέπεια είναι προφανής: η άνοδος των τιμών ενέργειας. Όμως αυτή είναι μόνο η αρχή. Οι πραγματικές οικονομικές επιπτώσεις εμφανίζονται συνήθως αργότερα και επηρεάζουν σχεδόν κάθε τομέα της οικονομίας. Ένα από τα πρώτα θύματα μιας τέτοιας κρίσης είναι το diesel. Οι αυξήσεις στις τιμές του επηρεάζουν την κατασκευή, τη βιομηχανία και τις μεταφορές. Όταν το κόστος μεταφοράς αυξάνεται, αυξάνεται και το κόστος σχεδόν όλων των προϊόντων. Από τα τρόφιμα μέχρι τα καταναλωτικά αγαθά. 

Το Στενό του Ορμούζ είναι κρίσιμο και για τη μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Περίπου το 20% της παγκόσμιας αγοράς LNG επηρεάζεται από τις εξελίξεις. Η Ευρώπη, η οποία ήδη βγήκε από τον χειμώνα με χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου αντιμετωπίζει νέα πίεση στις ενεργειακές τιμές. Οι συνέπειες αυτές μεταφέρονται γρήγορα στην πραγματική οικονομία. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας επηρεάζουν την παραγωγή, την αεροπορική μετακίνηση και τελικά τον πληθωρισμό. Οι χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές ενέργειας, ιδιαίτερα στην Ασία και σε αναδυόμενες οικονομίες είναι οι πιο ευάλωτες. 

Το ενεργειακό σύστημα του κόσμου είχε αρχίσει να θεωρείται πιο ανθεκτικό μετά το σοκ του 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αναστάτωσε τις αγορές. Τότε, παρά τους αρχικούς φόβους, η παγκόσμια οικονομία κατάφερε να προσαρμοστεί σχετικά γρήγορα. Αυτή η εμπειρία δημιούργησε μια αίσθηση ασφάλειας. Πολλοί πίστεψαν ότι το ενεργειακό σύστημα έχει αρκετή ευελιξία για να απορροφήσει ακόμη και μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις. Η σημερινή κρίση δείχνει ότι αυτή η αισιοδοξία ήταν μάλλον υπερβολική. 

Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η διακοπή των μεταφορών έχει ήδη οδηγήσει τις χώρες του Κόλπου να μειώσουν την παραγωγή τους. Όταν το πετρέλαιο δεν μπορεί να εξαχθεί, οι παραγωγοί αναγκάζονται να “κλείσουν” τις πηγές. Αυτές οι λεγόμενες «shut-ins» μετατρέπουν μια προσωρινή διαταραχή μεταφορών σε πραγματικό σοκ προσφοράς και το σημαντικό είναι ότι η επανεκκίνηση της παραγωγής δε γίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Ακόμη και αν η σύγκρουση τερματιστεί αμέσως, μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες ή μήνες μέχρι να επανέλθει η παραγωγή στα προηγούμενα επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας πιθανότατα θα παραμείνουν για αρκετό καιρό. 

Μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα, οι αγορές αντιδρούν νευρικά. Οι τιμές του πετρελαίου παρουσιάζουν τεράστιες διακυμάνσεις, με ημερήσιες μεταβολές που φτάνουν ακόμη και το 20%. Οι επενδυτές δυσκολεύονται να προβλέψουν πόσο θα διαρκέσει η κρίση. Ακόμη και αν τα πλοία αρχίσουν ξανά να περνούν από το Στενό του Ορμούζ με στρατιωτική συνοδεία, η πλήρης επιστροφή στην κανονικότητα δεν είναι δεδομένη. Οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι ναυτιλιακές και οι έμποροι ενέργειας θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο κι αυτός ο κίνδυνος μεταφράζεται πάντα σε υψηλότερο κόστος. 

Η σημερινή κρίση δείχνει πόσο εύθραυστο παραμένει το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα. Ένα στενό πέρασμα στη Μέση Ανατολή μπορεί ακόμη να καθορίσει την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Για τη σύγχρονη ανθρωπότητα που μιλά συνεχώς για ενεργειακή μετάβαση και απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αυτή είναι μια υπενθύμιση της πραγματικότητας. Το πετρέλαιο εξακολουθεί να κινεί τον κόσμο κι όταν σταματά να ρέει, σταματά μαζί του και ένα κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας. 

*Mε στοιχεία από το VOX 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram