Ένας νέος αγώνας ξεκινά, δεν αφορά πια μόνο πυραύλους και σημαίες. Αφορά servers, δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, έξι αμερικανικές εταιρείες και μία κινεζική δήλωσαν πρόθεση να κατασκευάσουν data centers σε τροχιά. Το επιχείρημα είναι απλό, άφθονη ηλιακή ενέργεια, φυσική ψύξη, χαμηλότερο κόστος μακροπρόθεσμα. 

Στο ετήσιο φόρουμ του World Economic Forum στο Νταβός, ο Elon Musk χαρακτήρισε την ιδέα “προφανή”. Η λογική του βασίζεται στην ενέργεια. Τα μεγάλα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης απαιτούν τεράστια ισχύ. Τα επίγεια δίκτυα πιέζονται, οι πόλεις ασφυκτιούν. Το διάστημα φαντάζει καθαρό και ανοιχτό. Η συζήτηση όμως δεν μπορεί να είναι αμιγώς τεχνική, γίνεται πολιτική. 

Τα data centers αποτελούν κρίσιμη υποδομή. Εκεί εκπαιδεύονται αλγόριθμοι, αποθηκεύονται δεδομένα πολιτών, χτίζεται η ψηφιακή ισχύς. Όταν αυτή η υποδομή μετακινείται εκτός εθνικής επικράτειας, το ερώτημα της κυριαρχίας γίνεται θολό. Ποιος έχει λόγο; Η χώρα προέλευσης των δεδομένων, το κράτος εκτόξευσης, η εταιρεία που διαχειρίζεται τον δορυφόρο, ο πάροχος cloud; Η ασάφεια οδηγεί σε κενό εξουσίας. 

Για χώρες με ασταθή δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, η ιδέα μοιάζει ελκυστική. Στη Νότια Αφρική οι διακοπές ρεύματος δυσκολεύουν την επέκταση μεγάλων κέντρων δεδομένων. Στην Ινδία η κατανάλωση νερού από τις εγκαταστάσεις αυξάνει την πίεση σε ήδη άνυδρες περιοχές. Στη βορειοανατολική Βραζιλία η άνοδος της θερμοκρασίας επιβαρύνει την ψύξη. Η “εξαγωγή” της υπολογιστικής ισχύος σε τροχιά φαίνεται λύση, έχει όμως τίμημα. 

Αν μια χώρα δε συμμετέχει στην ιδιοκτησία της υποδομής, περιορίζεται στον ρόλο του πελάτη. Ενοικιάζει ισχύ, εξαρτάται από συμβόλαια, προσαρμόζεται σε όρους που δεν διαμορφώνει. Η ψηφιακή εξάρτηση βαθαίνει κι οι ανισότητες μεταφέρονται από το έδαφος στην τροχιά. 

Ο Elon Musk ηγείται της SpaceX, της ισχυρότερης ιδιωτικής διαστημικής εταιρείας και της xAI, μίας από τις πιο φιλόδοξες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Τα κεφάλαια από μελλοντικές χρηματοδοτήσεις ενδέχεται να κατευθυνθούν σε δορυφορικά data centers με ηλιακή τροφοδοσία. Παράλληλα, η Blue Origin έχει εκφράσει αντίστοιχο ενδιαφέρον. Η Κίνα έχει ήδη ανακοινώσει εθνικό σχέδιο πενταετίας για υπερυπολογιστές σε τροχιά. 

Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας αποκτά νέα διάσταση. Δεν αφορά μόνο τσιπ και εξαγωγικούς περιορισμούς. Αφορά το ποιος θα ελέγχει την υπολογιστική υποδομή του πλανήτη από ύψος εκατοντάδων χιλιομέτρων. 

Τα κράτη του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλημμα. Από τη μία μπορούν να παρακάμψουν τα ενεργειακά τους όρια. Από την άλλη ρισκάρουν να χάσουν κάθε διαπραγματευτικό μοχλό που προσέφεραν οι πολιτικές τοπικοποίησης δεδομένων. Στη γη μια κυβέρνηση μπορεί να απαιτήσει αποθήκευση εντός συνόρων, στο διάστημα, ποια σύνορα ισχύουν; 

Η έννοια της “παγκόσμιας δημόσιας υποδομής” επανέρχεται. Κάποιοι προτείνουν να αντιμετωπιστεί η τροχιακή υπολογιστική ισχύς όπως το GPS, ωςς κοινό αγαθό. Η ιστορία όμως δείχνει ότι οι τεχνολογίες πρώτης γενιάς σπάνια κατανέμονται ισότιμα. Οι πρώτοι επενδυτές ορίζουν τους κανόνες κι οι υπόλοιποι προσαρμόζονται. Η ιδιοκτησία παραμένει συγκεντρωμένη. Η ρύθμιση ακολουθεί αργά. Το Διεθνές Δίκαιο του Διαστήματος γράφτηκε για άλλες εποχές, δεν προέβλεψε data lakes και clusters εκπαίδευσης αλγορίθμων. 

Το επιχείρημα της περιβαλλοντικής ελάφρυνσης ακούγεται ισχυρό. Λιγότερη πίεση στα δίκτυα, μικρότερη κατανάλωση νερού. Μεταφορά της ενεργειακής έντασης εκτός πόλεων. Η εκτόξευση πυραύλων όμως έχει αποτύπωμα. Η διαστημική δραστηριότητα αυξάνει τα διαστημικά απορρίμματα.  

Αν η τροχιακή υπολογιστική ισχύς εξελιχθεί χωρίς νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως προέκταση των υφιστάμενων μονοπωλίων. Η ισχύς θα προβληθεί προς τα πάνω, όχι θα αναδιανεμηθεί. Η “υπολογιστική διαίρεση” κινδυνεύει να παγιωθεί. Από προσωρινό χάσμα θα μετατραπεί σε δομικό. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες χρειάζονται συμμετοχή. Επενδυτική παρουσία. Ρόλο στη ρύθμιση. Δικαίωμα στη συνδιαμόρφωση προτύπων. Διαφορετικά θα παράγουν δεδομένα χωρίς να ελέγχουν τη μοίρα τους. 

Η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει ότι κάθε νέο σύνορο γεννά ενθουσιασμό. Η πραγματική δοκιμασία έρχεται αργότερα όταν η υποδομή σταθεροποιείται και οι κανόνες παγιώνονται. Τότε αποκαλύπτεται ποιοι συμμετείχαν από την αρχή και ποιοι έμειναν εκτός. Τα data centers σε τροχιά δεν αποτελούν απλώς τεχνολογικό άλμα, αλλά αναδιάταξη ισχύος και το μείζον ερώτημα που γεννάται είναι με ποιους όρους θα λειτουργήσουν. Το διάστημα μπορεί να είναι παγκόσμιο, η κυριαρχία όμως παραμένει γήινη υπόθεση. 

*Mε στοιχεία από το Rest of World 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram