Αρκετές στιγμές το ίντερνετ θυμίζει δωμάτιο χωρίς φώτα: ξαφνικά δε βλέπεις τίποτα, δε σε βλέπει κανείς και αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν φταις εσύ ή αν κάποιος τράβηξε τον διακόπτη. Τις τελευταίες μέρες χιλιάδες χρήστες του TikTok ένιωσαν ακριβώς αυτό. Βίντεο με μηδενικές προβολές, αναρτήσεις που “ανέβαιναν” αλλά δεν έφταναν ποτέ σε κοινό, λέξεις που δεν μπορούσαν να σταλούν ούτε σε ιδιωτικό μήνυμα. Κάπως έτσι μια παλιά ψηφιακή φοβία επέστρεψε δριμύτερη: το shadowbanning.
Η υποψία ήταν έτοιμη πριν καν υπάρξει εξήγηση. Ανέβασες βίντεο για διαδηλώσεις κατά της ICE; Για τη δολοφονία του Άλεξ Πρέτι; Για κάτι που ενοχλεί την εξουσία; … Ξαφνικά σιωπή. Για πολλούς η απάντηση ήρθε σχεδόν αυτόματα: πολιτική λογοκρισία. “MAGA censorship”, όπως ειπώθηκε χωρίς περιστροφές. Ακούστηκε όχι μόνο από χρήστες, αλλά και από πολιτικούς, με τον κυβερνήτη της Καλιφόρνια, Γκάβιν Νιούσομ να μιλά για πιθανή παραβίαση νόμων από το TikTok.
Το timing δε βοηθά. Το TikTok μόλις άλλαξε χέρια στις ΗΠΑ, αποκόπηκε τυπικά από την ByteDance και πέρασε σε ένα νέο εταιρικό σχήμα με επενδυτές που δεν κρύβουν τη συμπάθειά τους προς τον Τραμπ. Η Oracle, κομβικός παίκτης στη διαχείριση των δεδομένων βρίσκεται στο επίκεντρο και η ίδια η ιδέα ότι “κάτι πειράχτηκε στον αλγόριθμο” μοιάζει λιγότερο παράλογη απ’ ό,τι θα έμοιαζε πριν πέντε χρόνια.
Η επίσημη εξήγηση είναι τεχνική: διακοπή ρεύματος σε data center, αλυσιδωτά σφάλματα, bugs που επηρέασαν τα πάντα, όχι μόνο το πολιτικό περιεχόμενο. Ακόμα και το μπλοκάρισμα της λέξης “Epstein” αποδόθηκε σε δυσλειτουργία συστημάτων ασφαλείας. Λογικό; Ίσως. Πειστικό; Όχι για όλους. Ο χρήστης βλέπει μόνο την επιφάνεια: views, likes, reach. Δεν έχει πρόσβαση στον μηχανισμό που αποφασίζει τι θα δει ποιος. Έτσι, κάθε τεχνικό σφάλμα βιώνεται σαν πολιτική πράξη και κάθε πτώση απήχησης σαν φίμωση.
Οι αλγόριθμοι είναι ιδανικό έδαφος για ψηφιακή λαογραφία. Όσο πιο αδιαφανείς είναι, τόσο πιο εύκολα γεμίζουν με θεωρίες. “Πριν πήγαινε καλά, τώρα όχι, άρα κάτι μου κάνουν.” Αυτή η λογική δεν είναι παράλογη, είναι ανθρώπινη. Όταν η δημόσια σφαίρα έχει μεταφερθεί σε feeds και dashboards, το να “εξαφανίζεσαι” από αυτά ισοδυναμεί με πολιτικό αποκλεισμό, έστω κι αν ο λόγος είναι μία ζημιά στον server.
Η ειρωνεία είναι ότι για χρόνια οι κατηγορίες περί shadowbanning προέρχονταν κυρίως από τη δεξιά. Έρευνες έδειχναν ότι δεν υπήρχε συστηματική προκατάληψη, αλλά ότι ορισμένοι τιμωρούνταν συχνότερα επειδή διέδιδαν παραπληροφόρηση. Τώρα το άγχος έχει αλλάξει πλευρά και αυτό λέει πολλά για το πού βρισκόμαστε: σε μια εποχή όπου όλοι αισθάνονται ότι κάποιος τους φιμώνει.
Ταυτόχρονα, το οικοσύστημα των πλατφορμών έχει γίνει σχιζοφρενικό. Από τη μία πλατφόρμες σχεδόν χωρίς κανόνες, όπου επιτρέπονται ακραία πράγματα στο όνομα της “ελευθερίας”. Από την άλλη πλατφόρμες που σφίγγουν τα φίλτρα τους τόσο πολύ που κατηγορείσαι για ανάρμοστη αναζήτηση επειδή έγραψες δυο λέξεις παραπάνω. Μέσα σε αυτό το χάος, το TikTok μοιάζει άλλοτε ανεξέλεγκτο κι άλλοτε υπερβολικά ήσυχο.
Και όταν η σιωπή πέφτει τη λάθος στιγμή, γεννά πανικό, γιατί σε περιόδους πολιτικής έντασης, οι άνθρωποι στρέφονται στα κινητά τους όχι για ψυχαγωγία, αλλά για πληροφόρηση, συντονισμό, αίσθηση ότι “δεν είμαι μόνος”. Αν εκεί ξαφνικά όλα δείχνουν να μηδενίζουν κι η καχυποψία είναι αναπόφευκτη.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι αν το TikTok λογοκρίνει ή όχι. Είναι ότι έχουμε χτίσει την πολιτική μας ζωή πάνω σε συστήματα που δεν μπορούμε να ελέγξουμε ούτε να καταλάβουμε, ότι η δημόσια συζήτηση εξαρτάται από μηχανισμούς που, ακόμα κι όταν χαλάνε τυχαία παράγουν αποτελέσματα που μοιάζουν σκόπιμα.
Το shadowbanning πραγματικό ή φανταστικό λειτουργεί σαν σύμπτωμα. Δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η εμπιστοσύνη μας στις πλατφόρμες και πόσο εξαρτημένοι είμαστε από αυτές. Όταν δεν έχεις άλλο δημόσιο χώρο, κάθε glitch μοιάζει με πραξικόπημα. Όσο αυτό κυριαρχεί ως αίσθηση και παράγει συναισθήματα, ο πανικός του shadowbanning θα επιστρέφει ξανά και ξανά, είτε υπάρχει λογοκρισία είτε απλώς… ένα σκοτάδι στο data center.
*Mε στοιχεία από το Wired
➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram
