Στη σύγχρονη εποχή της ολοκληρωτικής διασύνδεσης, η έννοια της ιδιωτικότητας έχει μετατραπεί σε ένα ενοχλητικό εμπόδιο που πρέπει να παραμεριστεί για χάρη της συλλογικής ασφάλειας και της ψηφιακής ευκολίας.

Ζούμε σε μια πραγματικότητα όπου η παρακολούθηση δεν επιβάλλεται πλέον με σιδηρά πυγμή από κάποιον ορατό δικτάτορα, αλλά υιοθετείται εθελοντικά από τους ίδιους τους πολίτες, οι οποίοι προσφέρουν τα προσωπικά τους δεδομένα ως θυσία στον βωμό της αλγοριθμικής προστασίας. Το δίλημμα ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και την ασφάλεια είναι το μεγαλύτερο ψέμα του 21ου αιώνα, καθώς μας αναγκάζει να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο θεμελιώδη δικαιώματα, λες και το ένα αποκλείει το άλλο, ενώ στην πραγματικότητα η απώλεια του ενός οδηγεί νομοτελειακά στη διάβρωση της δημοκρατίας.

Η παγίδα στήνεται πάνω στο επιφανειακό και επικίνδυνο επιχείρημα ότι όποιος δεν έχει τίποτα να κρύψει, δεν έχει και τίποτα να φοβηθεί. Αυτή η λογική υποθέτει λανθασμένα ότι η ιδιωτικότητα αφορά μόνο την απόκρυψη ενοχής, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί το οξυγόνο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Όταν ένας άνθρωπος γνωρίζει ότι κάθε του κίνηση, κάθε ψηφιακή αναζήτηση και κάθε κοινωνική συναναστροφή καταγράφεται, η συμπεριφορά του αλλάζει ασυνείδητα. Γίνεται πιο προβλέψιμος, πιο συντηρητικός και πιο υπάκουος, αποφεύγοντας οτιδήποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί εκτός κανονικότητας από έναν απρόσωπο αλγόριθμο. Αυτή η μαζική αυτολογοκρισία είναι η μεγαλύτερη νίκη των συστημάτων επιτήρησης, καθώς καταφέρνει να αστυνομεύσει τη σκέψη πριν καν αυτή μετατραπεί σε δράση.

Στην πραγματικότητα, η ασφάλεια που μας υπόσχονται είναι ένα εμπορεύσιμο προϊόν, τυλιγμένο με το περιτύλιγμα του φόβου. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί και οι κρατικές υπηρεσίες συνεργάζονται σε μια ιδιότυπη συμμαχία, όπου ο πολίτης μετατρέπεται σε ένα απλό σύνολο δεδομένων προς επεξεργασία. Η «έξυπνη» πόλη με τις κάμερες αναγνώρισης προσώπου και το κινητό τηλέφωνο που γνωρίζει ακόμα και τις πιο μύχιες σκέψεις μας, δεν είναι εργαλεία απελευθέρωσης, αλλά οι κρίκοι μιας ψηφιακής αλυσίδας. Η ψευδαίσθηση ότι είμαστε ασφαλείς επειδή κάποιος μας προσέχει, παραμερίζει το γεγονός ότι αυτός που μας προσέχει είναι ο ίδιος που μας χειραγωγεί μέσω στοχευμένων αλγορίθμων, μετατρέποντας την ελευθερία μας σε μια καλοκουρδισμένη παράσταση.

Επιπλέον, η συγκέντρωση αυτού του τεράστιου όγκου πληροφοριών δημιουργεί έναν πρωτοφανή κίνδυνο, καθώς κανένα σύστημα δεν είναι απόρθητο. Όταν η ιδιωτικότητα θυσιάζεται, δημιουργούνται τερατώδεις ψηφιακές αποθήκες που, αν παραβιαστούν, μπορούν να καταστρέψουν ζωές σε δευτερόλεπτα. Η ταυτότητα ενός ανθρώπου και τα ιατρικά του αρχεία γίνονται βορά σε αυταρχικά καθεστώτα ή ψηφιακούς εγκληματίες που θα χρησιμοποιήσουν αυτή τη γνώση για να επιβάλλουν τη θέλησή τους. Έτσι, η ίδια η τεχνολογία που υποτίθεται ότι μας προστατεύει, γίνεται το απόλυτο όπλο εναντίον μας, καθιστώντας μας πιο ευάλωτους από ποτέ στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.

Η μετάβαση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της προληπτικής αστυνόμευσης κάνει το σκηνικό ακόμα πιο ζοφερό. Πλέον δεν κρινόμαστε για το τι κάναμε, αλλά για το τι είναι πιθανό να κάνουμε σύμφωνα με τις στατιστικές ενός κώδικα. Η ιδιωτικότητα καταργείται στο όνομα της πρόληψης, και ο άνθρωπος παύει να αντιμετωπίζεται ως μια ελεύθερη προσωπικότητα, αλλά ως ένα προβλέψιμο βιολογικό μηχάνημα. Αν επιτρέψουμε να συνεχιστεί αυτή η πορεία, θα καταλήξουμε σε μια κοινωνία όπου η ασφάλεια θα είναι απόλυτη, αλλά η ζωή θα είναι κενή περιεχομένου, μια κοινωνία όπου η ελευθερία θα έχει θυσιαστεί για την ησυχία μιας ψηφιακής αποστείρωσης.

Το κόστος της σιγουριάς μας είναι η ίδια μας η αυθεντικότητα. Η ιδιωτική ζωή είναι ο χώρος όπου επιτρέπεται να κάνουμε λάθη και να αναπτυσσόμαστε μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα. Χωρίς αυτόν τον χώρο, η δημοκρατία καταρρέει, καθώς η διαφωνία γίνεται ένα επικίνδυνο ρίσκο που κανείς δεν θέλει πλέον να πάρει. Πρέπει λοιπόν να αναρωτηθούμε, πριν είναι πολύ αργά, αν η ασφάλεια που αγοράζουμε με το νόμισμα της ιδιωτικότητάς μας αξίζει όντως το τίμημα, ή αν απλώς χτίζουμε μια φυλακή με χρυσά κάγκελα. Η πραγματική ασφάλεια δεν βρίσκεται στην επιτήρηση, αλλά στην προστασία των δικαιωμάτων που μας καθιστούν ανθρώπους και όχι ψηφιακά πειραματόζωα σε μια παγκόσμια οθόνη.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram