Το metaverse χάνει έδαφος με εκείνον τον αθόρυβο τρόπο που υποχωρούν οι μεγάλες αυταπάτες όταν τελειώνει το χρήμα, η υπομονή και η αφήγηση. Δεν ανακοινώθηκε επίσημα το τέλος του, δεν χρειάστηκε. Το είπαν οι απολύσεις, τα κλειστά στούντιο, τα projects που μπήκαν σε “maintenance mode”, οι προϋπολογισμοί που κόπηκαν. Το metaverse πέθανε από υπερβολικές υποσχέσεις και ελάχιστη πραγματική ανάγκη. 

Πριν λίγα χρόνια παρουσιαζόταν ως το επόμενο στάδιο της ανθρώπινης κοινωνικότητας. Ένας νέος ψηφιακός κόσμος όπου θα δουλεύαμε, θα παίζαμε, θα ερωτευόμασταν, θα υπάρχουμε. Η Meta άλλαξε όνομα, άλλαξε ταυτότητα, επένδυσε δεκάδες δισεκατομμύρια και πόνταρε όλο της το μέλλον σε ένα όραμα που υποτίθεται ότι θα ένωνε τεχνολογία και ανθρώπινη εμπειρία. Στην πράξη ένωνε άβολα headsets, άψυχα avatars και περιβάλλοντα που έμοιαζαν περισσότερο με demo παρά με κόσμο. 

Το metaverse γεννήθηκε περισσότερο ως απάντηση σε στρατηγικό άγχος παρά ως λύση σε ανθρώπινο πρόβλημα. Ήταν μια προσπάθεια να παρακαμφθεί η εξάρτηση από τα app stores της Apple και της Google, να στηθεί ένα νέο οικοσύστημα όπου ο έλεγχος, τα δεδομένα και τα έσοδα θα ανήκαν σε έναν παίκτη. Το όραμα δε ξεκινούσε από το “τι χρειάζονται οι άνθρωποι”, αλλά από το “που θα είναι το επόμενο ταμείο” κι αυτό φάνηκε γρήγορα. 

Η τεχνολογία δεν ήταν έτοιμη, αλλά κυρίως δεν υπήρχε κοινωνική επιθυμία. Οι χρήστες δε ξύπνησαν ένα πρωί με την ανάγκη να φορέσουν ένα headset για να πάνε σε meeting ή να βρεθούν με φίλους. Η καθημερινότητα ήδη ήταν υπερκορεσμένη από οθόνες. Το metaverse ζητούσε περισσότερη απομόνωση για να προσφέρει υποτίθεται περισσότερη σύνδεση.  

Η αποτυχία του “build in the open” ήταν ενδεικτική. Προϊόντα ημιτελή, αισθητικά φτωχά, χωρίς σαφή χρήση, δόθηκαν στο κοινό με την ελπίδα ότι “θα βελτιωθούν στην πορεία”. Όμως η πορεία προϋποθέτει ενδιαφέρον και αυτό δεν υπήρξε ποτέ μαζικά. Τα avatars χωρίς πόδια έγιναν meme. Οι κόσμοι έμοιαζαν άδειοι, όχι ζωντανοί. Η εμπειρία δεν ήταν ούτε διασκεδαστική ούτε αναγκαία. 

Παράλληλα, το metaverse κουβαλούσε όλα τα προβλήματα των social media σε τρισδιάστατη μορφή. Παρενόχληση, κακοποίηση, απουσία σοβαρών κανόνων, καθυστερημένες δικλείδες ασφαλείας. Αντί να διορθώσει τα λάθη του παρελθόντος, τα μετέφερε σε νέο περιβάλλον. Η υπόσχεση ενός “καλύτερου internet” κατέρρευσε όταν έγινε σαφές ότι ούτε αυτός ο κόσμος είχε σχεδιαστεί με τον άνθρωπο στο κέντρο. 

Και τότε ήρθε η AI ως άμεση, πρακτική, λειτουργική τεχνολογία. Μπήκε στις υπάρχουσες συσκευές, έλυσε προβλήματα, αύξησε παραγωγικότητα, δημιούργησε αξία εδώ και τώρα. Σε σύγκριση με την AI, το metaverse έμοιαζε βαρύ, ακριβό και ασαφές. Η προτεραιότητα άλλαξε και μαζί της άλλαξαν και οι επενδύσεις. 

Ακόμη και εκεί που η εικονική πραγματικότητα είχε νόημα, σε gaming ή fitness. Οι δημιουργοί αποθαρρύνθηκαν από τις υπέρογκες προμήθειες, οι χρήστες δεν πολλαπλασιάστηκαν, το οικοσύστημα δεν ωρίμασε. Όταν μια πλατφόρμα ζητά σχεδόν το μισό των εσόδων πριν καν αποδείξει ότι αξίζει τον κόπο, στέλνει λάθος μήνυμα. Το metaverse απέτυχε γιατί δεν απάντησε σε πραγματική ανάγκη. Δεν έκανε τη ζωή πιο απλή, πιο ανθρώπινη, πιο ουσιαστική. Ζήτησε πολλά και έδωσε λίγα. Σήμερα που οι άνθρωποι ήδη νιώθουν ψηφιακή κόπωση, η υπόσχεση “ακόμη περισσότερης ψηφιακής ζωής” δεν ήταν λύση, ήταν βάρος. 

Την ίδια στιγμή λιγότερο παρεμβατικές τεχνολογίες, όπως τα AR γυαλιά ή οι AI βοηθοί δείχνουν μεγαλύτερη απήχηση, γιατί δεν απαιτούν ρήξη με την πραγματικότητα, αλλά συμπλήρωσή της. Το μέλλον όπως φαίνεται δεν είναι η φυγή σε εικονικούς κόσμους, αλλά η διακριτική ενίσχυση του πραγματικού. Το metaverse υποχωρεί γιατί ήταν προϊόν εποχής υπερβολής. Μιας περιόδου που πίστεψε ότι η κλίμακα από μόνη της αρκεί, ότι τα δισεκατομμύρια μπορούν να αγοράσουν κουλτούρα, ότι η αφήγηση προηγείται της εμπειρίας. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πιο πεισματάρα. 

Δεν σημαίνει ότι η εικονική πραγματικότητα εξαφανίζεται. Θα μείνει σε εξειδικευμένες χρήσεις, σε παιχνίδια, σε επαγγελματικά εργαλεία, σε niche εμπειρίες. Αλλά ως “επόμενο internet”, ως καθολικός κόσμος, το metaverse έχασε το timing κι αυτό να είναι ένα χρήσιμο μάθημα.  

*Με στοιχεία από το Tech Crunch 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram