Έχει δημιουργηθεί μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση γύρω από τα προσωπικά δεδομένα: ότι πρόκειται για κάτι αφηρημένο, τεχνικό, ουδέτερο. Μια γραμμή σε μια βάση δεδομένων, μια διεύθυνση σε ένα αρχείο, ένα όνομα σε ένα site αναζήτησης ανθρώπων. Για τους δημόσιους λειτουργούς όμως τα δεδομένα αυτά παύουν να είναι πληροφορία και μετατρέπονται σε δυνητικό όπλο κι αυτό ακριβώς περιγράφει ο όρος «data-to-violence pipeline»: μια αλυσίδα που ξεκινά από τη διάθεση προσωπικών στοιχείων και καταλήγει σε απειλές, παρενόχληση, ακόμη και φυσική βία. 

Το νέο report του Public Service Alliance φωτίζει μια πραγματικότητα που συχνά περνά κάτω από το ραντάρ, ενώ οι απειλές κατά δημοσίων υπαλλήλων αυξάνονται, το νομικό πλαίσιο προστασίας της ιδιωτικότητάς τους παραμένει διάτρητο. Συχνά οι όποιοι νόμοι έχουν δεσπιστεί σταματούν εκεί που αρχίζει η ιδιότητα του δημόσιου λειτουργού. Δεν δίνουν στους ανθρώπους που υπηρετούν το κράτος το δικαίωμα να απαιτήσουν την απόκρυψη των προσωπικών τους στοιχείων από δημόσια αρχεία, ούτε εμποδίζουν τους data brokers να συλλέγουν και να πουλούν δεδομένα που προέρχονται από “δημόσιες πηγές”, όπως αρχεία ιδιοκτησίας ή δικαστικές αποφάσεις. 

Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος. Ο δημόσιος υπάλληλος είναι εκτεθειμένος ακριβώς επειδή είναι δημόσιος. Το κράτος δημοσιεύει στοιχεία του στο όνομα της διαφάνειας, οι data brokers τα συγκεντρώνουν, τα αναπαράγουν, τα πακετάρουν και τα πουλούν και τελικά ένα κακόβουλο τρίτο πρόσωπο μπορεί με λίγα δολάρια και ελάχιστο κόπο να βρει τη διεύθυνση κατοικίας, το τηλέφωνο, τα ονόματα συγγενών. Αυτό που παλαιότερα απαιτούσε φυσική παρουσία, χρόνο και πρόθεση, σήμερα γίνεται με ένα κλικ. 

Οι αριθμοί είναι ανησυχητικοί. Περισσότερες από 1.600 απειλές κατά δημοσίων λειτουργών καταγράφηκαν σε μια δεκαετία, με τους τοπικούς αξιωματούχους –εκπαιδευτικούς, μέλη σχολικών συμβουλίων, εργαζόμενους στις εκλογές να αποτελούν σχεδόν το ένα τρίτο των περιπτώσεων. Οι απειλές εμφανίζονται πολύ συχνότερα από τις φυσικές επιθέσεις, αλλά αυτό δεν τις καθιστά λιγότερο επικίνδυνες. Αντίθετα λειτουργούν συχνά ως προθάλαμος κλιμάκωσης. Η βία δεν ξεκινά πάντα με όπλο, αλλά στη σύγχρονη εποχή με έναν χάρτη, μια διεύθυνση, μια αίσθηση παντοδυναμίας. 

Η υπόθεση της δολοφονίας της πολιτειακής βουλευτού στη Μινεσότα είναι αποκαλυπτική. Ο φερόμενος δράστης είχε λίστες με ονόματα και διευθύνσεις δεκάδων αξιωματούχων, αντλημένες από sites αναζήτησης ανθρώπων. Δεν επρόκειτο για χακάρισμα ή για κάποια σύνθετη κυβερνοεπίθεση. Ήταν η κανονική λειτουργία μιας αγοράς δεδομένων που δρα στο φως της ημέρας. Μια αγορά που τρέφεται από το κενό ανάμεσα στην έννοια της δημόσιας πληροφορίας και της προσωπικής ασφάλειας. 

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι δημόσιοι λειτουργοί έχουν λιγότερα εργαλεία προστασίας από τον μέσο πολίτη. Οι περισσότεροι νόμοι δεν προβλέπουν “ιδιωτικό δικαίωμα προσφυγής”, δηλαδή τη δυνατότητα του θύματος να κινηθεί νομικά κατά μιας εταιρείας που παραβιάζει την ιδιωτικότητά του. Ακόμη κι εκεί που υπάρχουν μηχανισμοί opt-out, είναι συχνά περίπλοκοι, χρονοβόροι ή επί πληρωμή. Το αποτέλεσμα είναι όσοι υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον πρέπει να πληρώνουν ή να παλεύουν μόνοι τους για να κρύψουν την πόρτα του σπιτιού τους. 

Κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία της διαφάνειας για τη δημοκρατία, είναι όμως άλλο πράγμα η δυνατότητα ελέγχου της εξουσίας κι άλλο η ανεξέλεγκτη ψηφιοποίηση και εμπορευματοποίηση δεδομένων. Στην ουσία το ερώτημα γίνεται πολιτικό και ηθικό. Τι είδους κοινωνία χτίζουμε όταν η προστασία της ιδιωτικής ζωής εξαρτάται από την οικονομική δυνατότητα ή την ψηφιακή επάρκεια του καθενός και τι μήνυμα στέλνουμε σε όσους σκέφτονται να υπηρετήσουν το δημόσιο, όταν η εργασία τους συνοδεύεται από έναν μόνιμο, αόρατο κίνδυνο; 

Η βία κατά των δημόσιων λειτουργών δεν είναι απλώς πρόβλημα ασφάλειας, αλλά ένα πρόβλημα δημοκρατίας που για κακή μας τύχη περνάει στα ψιλά όσο δεν χτυπάει την πόρτα μας. Όσο τα δεδομένα συνεχίζουν να ρέουν ανεξέλεγκτα, τόσο θα διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στη δημόσια ευθύνη και την προσωπική προστασία κι αν αυτή η αλυσίδα δεν σπάσει στη ρίζα της, θα συνεχίσουμε να μιλάμε για μεμονωμένα περιστατικά, ενώ στην πραγματικότητα θα ζούμε μέσα σε ένα σύστημα που τα παράγει. 

*Mε στοιχεία από το Wired 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram