Κάποτε το Sundance ήταν υπόσχεση. Ένα ανεξάρτητο Φεστιβάλ κι ένας μηχανισμός μεταμόρφωσης. Έμπαινες ως άγνωστος δημιουργός και έφευγες με διανομή, φήμη κι αρκετές φορές μια καριέρα που άλλαζε τροχιά. Το Little Miss Sunshine αποτελεί ένα εμβληματικό παράδειγμα: ένα μικρό φιλμ, μια νύχτα πλειοδοσίας, 10,5 εκατομμύρια δολάρια για τα δικαιώματα, περιοδεία σε 20 πόλεις, υποψηφιότητα για Όσκαρ. Το Sundance έχτισε τον μύθο του και μπορούσε να γεννήσει επιτυχίες. Σήμερα αυτή η αφήγηση ως έναν βαθμό δείχνει να ξεθωριάζει. 

Η φετινή διοργάνωση, η τελευταία στο Park City πριν τη μετακόμιση στο Boulder το 2027 δε θύμιζε τη μυθολογία των ’90s και των ’00s. Λιγότερος “πυρετός”, λιγότερες πλειοδοσίες, λιγότερα headlines. Οι αίθουσες μπορεί να γέμιζαν, αλλά οι αγοραστές δίσταζαν. Το πρόβλημα δεν είναι αισθητικό, είναι περισσότερο δομικό. Η ανεξάρτητη κινηματογραφική οικονομία έχει συρρικνωθεί. Τα studio mergers, η αβεβαιότητα στην παραγωγή, η πίεση για άμεση απόδοση, η άνοδος του streaming, ακόμη και η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχουν αλλάξει το ρίσκο που είναι διατεθειμένοι να πάρουν οι διανομείς. 

Στα ’90s και στα ’00s το στοίχημα ήταν σαφές: επένδυε κανείς δεκάδες εκατομμύρια ελπίζοντας στο επόμενο Blair Witch Project ή Napoleon Dynamite. Κάποιες φορές το στοίχημα απέδιδε. Σήμερα, οι επιτυχίες τύπου Get Out (2017) μοιάζουν εξαίρεση, όχι κανόνας κι όταν από τις 10 ταινίες του αμερικανικού διαγωνιστικού μόνο δύο ξεπερνούν το 1 εκατομμύριο δολάρια σε παγκόσμιες εισπράξεις, η αγορά στέλνει μήνυμα. 

Για τους νέους δημιουργούς αυτό δημιουργεί ένα υπαρξιακό δίλημμα. Το να πας στο Park City ή σύντομα στο Boulder είναι ακριβό. Η μεταφορά, η διαμονή, η προώθηση κι αν δεν υπάρξει αγοραστής, η γιορτή μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό βάρος. Η Vera Miao μίλησε για την ένταση αυτής της αντίφασης: από τη μία, η χαρά της επιλογής. Από την άλλη το ρίσκο ενός οικοσυστήματος που δεν επενδύει όπως παλιά. Η Stephanie Ahn χρειάστηκε σχεδόν μια δεκαετία για να ολοκληρώσει το Bedford Park κι ακόμη κι εκείνη παραδέχεται ότι η φαντασίωση της “παλιάς επιτυχίας” έχει εγκαταλειφθεί. Αυτή είναι ίσως η πιο ειλικρινής παραδοχή της εποχής: έχουμε αφήσει πίσω μας την παλιά εκδοχή της επιτυχίας. 

Δε σημαίνει απαραίτητα ότι το Sundance δε φιλοξενεί ποιοτικές επιλογές. Τα ντοκιμαντέρ του συνεχίζουν να διακρίνονται. Προβληματίζει όμως το γεγονός ότι μία ταινία όπως το The History of Concrete του John Wilson μπορεί να φύγει χωρίς διανομή. Κάποτε το Φεστιβάλ ήταν η πύλη, τώρα είναι μία από τις πολλές διαδρομές. Οι δημιουργοί μιλούν για grassroots tactics, απευθείας επικοινωνία με αίθουσες, μικρότερα Φεστιβάλ, εναλλακτική διανομή. Η Elaine Del Valle παραδέχεται ότι πλέον σκέφτεται σαν να «τρέχει στούντιο». Το ερώτημα δεν είναι μόνο «ποιος θα με αγοράσει;» αλλά «πώς θα διαχειριστώ το έργο μου;». 

Η ανεξαρτησία γίνεται κυριολεκτική. 

Αυτό δεν είναι απαραίτητα παρακμή, ίσως ορίζεται ως μετάβαση. Το Sundance υπήρξε πάντα μικρογραφία του Χόλιγουντ. Όταν το Χόλιγουντ αλλάζει, αλλάζει κι αυτό. Ίσως η μετακόμιση στο Boulder να είναι συμβολική. Όπως είπε η Amy Redford μερικές φορές χρειάζεται να αλλάξεις το τοπίο για να καταλάβεις από τι είσαι φτιαγμένος. Η γεωγραφική μετακίνηση μπορεί να προσφέρει μια ψευδαίσθηση επανεκκίνησης, αλλά το πραγματικό reset είναι οικονομικό και πολιτισμικό. 

Το ερώτημα δεν είναι αν το Sundance θα ξαναγεννήσει blockbusters, αλλά αν μπορεί να παραμείνει ουσιαστικός χώρος ανάδειξης, ακόμη και χωρίς τη βεβαιότητα της αγοράς. Το 2026 που το streaming κυριαρχεί, όπου τα studios επενδύουν σε ασφαλή franchises και όπου οι θεατές καταναλώνουν περιεχόμενο σε μικρές οθόνες, το ανεξάρτητο σινεμά δεν μπορεί να βασίζεται στο ίδιο μοντέλο ανακάλυψης. Πρέπει να επαναπροσδιορίσει την αξία του. 

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται σε αυτό που είπε η Del Valle: «Δεν είναι για τα χρήματα, είναι για την αξία». Αυτή η φράση ακούγεται ρομαντική, αλλά είναι και ρεαλιστική. Όταν η πιθανότητα μεγάλης εμπορικής επιτυχίας μειώνεται, η πολιτισμική αξία γίνεται το βασικό κεφάλαιο.Το Sundance δεν είναι πλέον μηχανή παραγωγής σταρ. Είναι ή οφείλει να είναι τόπος συνάντησης δημιουργών και κοινού. Αν επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του ως πλατφόρμα κοινοτήτων, όχι απλώς ως αγορά ίσως βρει νέα δυναμική. 

Η εποχή των all-night bidding wars μπορεί να ανήκει στο παρελθόν, όμως η ανάγκη για ιστορίες εκτός στούντιο παραμένει. Το ανεξάρτητο σινεμά πάντα επιβίωνε σε δύσκολες συνθήκες, τώρα χάνει την ψευδαίσθηση ότι κάποιος άλλος θα το σώσει και πρέπει να βρει τον δικό του δρόμο επιβίωσης στον χρόνο και θα τον βρει. 

*Mε στοιχεία από το Atlantic 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram