Η φετινή Berlinale δε συζητιέται μόνο για τις ταινίες της, αλλά για όσα δεν είπε. Η ανοιχτή επιστολή που υπογράφουν 81 κινηματογραφιστές και ηθοποιοί, ανάμεσά τους η Tilda Swinton, ο Javier Bardem, ο Mike Leigh, ο Lukas Dhont, ο Adam McKay, η Nan Goldin κατηγορεί το Φεστιβάλ για “σιωπή’ και “λογοκρισία” καλλιτεχνών που μίλησαν δημόσια υπέρ των Παλαιστινίων.
Το κείμενο αποτελεί πολιτική πράξη υψίστης σημασίας στην αφετηρία του 2026. Έρχεται μάλιστα σε μια στιγμή όπου το ίδιο το Φεστιβάλ βρέθηκε στη δίνη δηλώσεων του προέδρου της κριτικής επιτροπής, του Wim Wenders, ότι «ο κινηματογράφος είναι το αντίθετο της πολιτικής» και ότι οι δημιουργοί «πρέπει να μείνουν έξω από την πολιτική». Η αντίδραση ήταν άμεση. Οι υπογράφοντες απάντησαν ευθέως: «Δεν μπορείτε να διαχωρίσετε το ένα από το άλλο».
Το ερώτημα όμως δεν είναι αν ο κινηματογράφος είναι πολιτικός. Ήταν πάντα. Από τον Eisenstein μέχρι τον Κώστα Γαβρά, από το ιρανικό νέο κύμα μέχρι το σινεμά της Λατινικής Αμερικής, η κάμερα υπήρξε εργαλείο θέσης. Το μείζον ζήτημα είναι αν τα θεσμικά όργανα του κινηματογράφου (Τα Φεστιβάλ, οι επιτροπές, τα χρηματοδοτούμενα πολιτιστικά ιδρύματα) μπορούν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων.
Η Berlinale δεν είναι ιδιωτική λέσχη, χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από το γερμανικό κράτος κι αυτό είναι κομβικό. Οι υπογράφοντες συνδέουν ευθέως τη στάση του Φεστιβάλ με την πολιτική στάση της Γερμανίας απέναντι στο Ισραήλ. Το επιχείρημά τους είναι σαφές: όταν ένας θεσμός έχει δημόσια στήριξη, έχει και δημόσια ευθύνη. Η επιστολή επικαλείται προηγούμενες τοποθετήσεις της Berlinale για την Ουκρανία και το Ιράν, δηλαδή θέτει θέμα συνέπειας. Αν ένα φεστιβάλ μπορεί να πάρει θέση απέναντι σε συγκεκριμένες γεωπολιτικές κρίσεις, γιατί να μη λάβει θέση και τώρα; Η σιωπή, σε αυτό το πλαίσιο, δεν εκλαμβάνεται ως ουδετερότητα, αλλά ως επιλογή.
Από την άλλη πλευρά η διοίκηση του Φεστιβάλ υποστηρίζει ότι οι καλλιτέχνες δεν μπορούν να καλούνται να απαντούν για πολιτικές αποφάσεις που δεν ελέγχουν. Η καλλιτεχνική σκηνή δεν είναι διπλωματικό σώμα. Η τοποθέτηση ενός Φεστιβάλ μπορεί να έχει νομικές, πολιτικές και χρηματοδοτικές συνέπειες. Έχουμε λοιπόν το σινεμά ως πεδίο ελευθερίας και το Φεστιβάλ ως θεσμικό οργανισμό. Οι δημιουργοί ζητούν σαφή ηθική θέση. Η διοίκηση φοβάται ίσως την εργαλειοποίηση ή τον πολιτικό εγκλωβισμό.
Η ανοιχτή επιστολή δεν αφορά μόνο τη Γάζα, αλλά το δικαίωμα λόγου των ίδιων των καλλιτεχνών. Καταγγέλλονται περιστατικά όπου δημιουργοί που μίλησαν υπέρ της Παλαιστίνης φέρονται να δέχθηκαν επιπλήξεις. Εάν ισχύει τότε η συζήτηση μεταφέρεται από την πολιτική θέση στη θεσμική ελευθερία. Το σινεμά ιστορικά δεν ήταν ποτέ “ουδέτερο”, ούτε οι διοργανώσεις του. Οι Κάννες έχουν διακοπεί λόγω Μάη του ’68. Η Βενετία έχει βρεθεί στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων. Τα Φεστιβάλ λειτουργούν ως καθρέφτης του πολιτικού κλίματος της εποχής τους.
Το 2026 η πόλωση είναι παγκόσμια. Οι πολιτιστικοί θεσμοί δεν μπορούν πλέον να κρυφτούν πίσω από την αισθητική αυτάρκεια. Οι υπογράφοντες μιλούν για “ηθικό καθήκον”». Ζητούν ρητή καταδίκη, ζητούν σαφή στάση, ζητούν δέσμευση στην ελευθερία έκφρασης. Πρόκειται για αιτήματα που ξεπερνούν το ίδιο το Φεστιβάλ. Αγγίζουν τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη κι ειδικά η Γερμανία ισορροπεί ανάμεσα στην ιστορική μνήμη, τη διπλωματία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Αναλυτικά υπογράφουν
Adam McKay
Adèle Haenel
Alan O’Gorman
Alexandra Juhasz
Alexandre Koberidze
Alia Shawkat
Alison Oliver
Alkis Papastathopoulos
Ana Naomi de Sousa
Angeliki Papoulia
Antigoni Rota
Ariane Labed
Artemis Anastasiadou
Ashley McKenzie
Avi Mograbi
Bahija Essoussi
Ben Russell
Bingham Bryant
Blake Williams
Blanche Gardin
Brett Story
Brian Cox
Camilo Restrepo
Carice Van Houten
Charlie Shackleton
Cherien Dabis
Christopher Young
Dali Benssalah
David Osit
Deragh Campbell
Dustin Defa
Eleni Alexandrakis
Elhum Shakerifar
Emilie Deleuze
Eyal Sivan
Fernando Meirelles
Fil Ieropoulos
Geoff Arbourne
Hany Abu Assad
Hind Meddeb
James Benning
Javier Bardem
John Greyson
Jon Jost
Khalid Abdalla
Leah Borromeo
Lukas Dhont
Mahdi Fleifel
Mai Masri
Malika Zouhali-Worrall
Manuel Embalse
Marina Gioti
Marion Schmidt
Merawi Gerima
Miguel Gomes
Mike Leigh
Miranda Pennell
Namir Abdel Messeeh
Nan Goldin
Narimane Mari
Nina Menkes
Pascale Ramonda
Patricia Mazuy
Paul Laverty
Pedro Pimenta
Peter Mullan
Phaedra Vokali
Robert Greene
Saeed Taji Farouky
Saleh Bakri
Samaher Alqadi
Sarah Friedland
Sepideh Farsi
Shirin Neshat
Smaro Papaevangelou
Sofia Georgovassili
Tatiana Maslany
Thodoris Dimitropoulos
Tilda Swinton
Tobias Menzies
Tyler Taormina
➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram
