Νομίζω πως μόνο μία τέτοια λέξη, μία καινούργια λέξη που να μιλάει για τη συντριβή και την ταυτόχρονη αναγέννηση μέσω αυτής, θα ταίριαζε να ειπωθεί για τις Αρμονίες του Βέρκμάιστερ, για το Άλογο του Τορίνο, για το Τανγκό του Σατανά, για όλες γενικά τις ταινίες του σκηνοθέτη Μάγου από την Ουγγαρία, ονόματι Μπέλα Ταρ. Στο σύμπαν των ταινιών του Μπέλα Ταρ υπάρχει πάντοτε ένα μεγάλο, ένα υψιπετές διακύβευμα, ένας κίνδυνος· ένας άλλος κίνδυνος, όμως, ένας αδιόρατος δεύτερος κίνδυνος, ένας κίνδυνος που διαφοροποιείται κατά πολύ από τον πρώτο και εντελώς ορατό κίνδυνο. Και θα τολμήσω να πω πως αυτό το διακύβευμα, που, σαν λούπα, επανέρχεται σε όλη του τη φιλμογραφία, είναι ένα διακύβευμα με τέσσερις πολύ κοφτερές γωνίες. Είναι η γωνία ΧΡΟΝΟΣ, είναι η γωνία ΘΕΟΣ, είναι η γωνία ΑΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, και είναι, ασφαλώς, και η πιο κοφτερή από όλες τις γωνίες· είναι η γωνία ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ.

Ταινίες-Καμπανάκια-Κινδύνου. Ταινίες εστέτ. Ταινίες λαϊκές. Ταινίες-Λογοτεχνία. Ταινίες από τις οποίες αποκλείεται να βγεις όπως είχες μπει. Ταινίες απόκοσμες, γυρισμένες, όμως, στα βαθύτατα έγκατα των Εγκοσμίων. Ταινίες πραγματείες για τη Λύπη του ανθρώπου και τη λύτρωσή του από αυτή. Ταινίες-Ζωγραφική. Υπάρχει μία σκηνή στο Τανγκό του Σατανά, μία σκηνή κατά την οποία εφτά ανθρώπινα πρόσωπα, σε ένα πλάνο πάρα πολύ κοντινό, περνάνε μπροστά από τα μάτια μας, κι αυτά τα πρόσωπα, ΟΛΑ, κοιτάζουν χαμογελώντας κάπου ψηλά. Λες και προσπαθούν να ατενίσουν το αόρατο. Οι ταινίες του Μπέλα Ταρ εμπεριέχουν και είναι σαν να συνοψίζουν όλες τις Τέχνες σε μία και μοναδική εικόνα, μία εικόνα που απλώνεται και ξετυλίγεται στο διηνεκές. Ταινίες-Ποίηση. Ταινίες με απόλυτο επίκεντρο τον Άνθρωπο, τον ταλαιπωρημένο άνθρωπο και τη Μοίρα του. Μία Μοίρα, όμως, την οποία, ενώ ο άνθρωπος την αποδέχεται, ωστόσο την αντιμάχεται όσο και όπως μπορεί.

Μία ιδιαίτερη μνεία θαρρώ πως πρέπει να γίνει στον Μάκβεθ του Σαίξπηρ, σκηνοθετημένο από τον Μπέλα Ταρ για την τηλεόραση. Σε αυτόν τον Μάκβεθ, που διαρκεί μόλις μία ώρα και κάτι, υπάρχουν ΜΟΝΟ ΔΥΟ ΠΛΑΝΑ (!). Και σε αυτή την όχι και τόσο γνωστή, δυστυχώς, εκδοχή του Μάκβεθ είναι σαν εμείς, οι θεατές, να είμαστε κλειδωμένοι κάπου μαζί με τον Μάκβεθ και τον βλέπουμε να τρελαίνεται. Το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι τρομακτικά ολοζώντανο.

Η σπουδαία Σούζαν Σόνταγκ, με αφορμή το σχεδόν οκτάωρο Τανγκό του Σατανά, είχε πει (το μεταφέρω από μνήμης χωρίς να αλλοιώνω, ωστόσο, στο παραμικρό το νόημα της φράσης) ότι κομμάτι της όποιας ευτυχίας της είναι να βλέπει ανελλιπώς πλέον μία φορά τον χρόνο τη συγκεκριμένη ταινία. Πόσο τιμητική φράση, Θεέ μου, για έναν δημιουργό να ακούει ότι το έργο του αποτελεί λόγο να είναι ευτυχισμένος κάποιος άλλος άνθρωπος! Αυτό κι αν είναι πολιτική πράξη!

Όλες οι ταινίες του Μπέλα Ταρ είναι αδιανόητα σοφές και αδιανόητα όμορφες. Και ναι, σε αυτή την εποχή του προκλητικά τεράστιου τίποτα που διανύουμε, ο Κόσμος φτωχαίνει διπλά και τρίδιπλα όταν αποχωρούν από αυτόν κάτι Τύποι μοναδικοί. Κάτι Τύποι σαν τον Μπέλα Ταρ που μας έκαναν δώρο τη σοφία και την ομορφιά. Δηλαδή τα πάντα. Α! Κι ένα τελευταίο πραγματάκι μόνο να πω. Ένα πραγματάκι πολύ προσωπικό. Με την αποχώρηση του Μπέλα Ταρ από τα εγκόσμια, έσβησε διά παντός μία φαντασίωσή μου: Να δω κάποια στιγμή σκηνοθετημένο από τον Μπέλα Ταρ το αριστούργημα τού συνοδοιπόρου του στην Τέχνη, Λάσλο Κρασναχορκάι Η επιστροφή του βαρόνου Βένκχάιμ. Αλλά δεν πειράζει…

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.