Μία από τις κορυφαίες κυκλοφορίες του Φθινιπώρου έφτασε στα χέρια μας από τις KeyBooks. Το “Μαθαίνοντας να ζεις με το τραύμα” των Kathy Steele, Onno van der Hart και Suzette Boon δεν είναι απλά ένα επιστημονικό εγχειρίδιο για την τραυματοθεραπεία. Πρόκειται για μια βαθιά ανθρώπινη χαρτογράφηση του πως το τραύμα εγκαθίσταται, αλλά κυρίως του πως μπορεί να μετακινηθεί, να αποσυρθεί, να επιτρέψει ξανά στον άνθρωπο να ανασάνει. 

Οι τρεις κορυφαίοι επιστήμονες προσφέρουν μια ανάλυση που δε φοβάται την πολυπλοκότητα. Το βιβλίο στηρίζεται στο μοντέλο των “δομικών διασπάσεων του Εαυτού”, μια θεωρία που ακούγεται βαριά, αλλά στην ουσία της λέει κάτι απλό: όταν ο πόνος γίνεται αβάσταχτος, η ψυχή χωρίζεται για να επιβιώσει κι αυτό το “σπάσιμο” δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά απόδειξη ότι ο άνθρωπος κάνει ό,τι μπορεί για να αντέξει. Το βιβλίο δεν αντιμετωπίζει ποτέ τον επιζώντα ως “ασθενή” αλλά ως κάποιον που βρήκε τρόπο να συνεχίσει μέσα σε συνθήκες που κανένας άνθρωπος δεν θα έπρεπε να έχει ζήσει. 

Αυτό που ξεχωρίζει εδώ δεν είναι μόνο η κλινική ευφυΐα. Είναι η βαθιά ευγένεια του βλέμματος. Οι συγγραφείς δεν γράφουν για το τραύμα από απόσταση. Χρησιμοποιούν γλώσσα καθαρή, όχι για να γλυκάνουν την πραγματικότητα, αλλά για να κάνουν τον αναγνώστη να νιώσει ότι δεν είναι μόνος σε αυτή τη σκοτεινή αρχιτεκτονική. 

Το βιβλίο περιγράφει με ακρίβεια πως ο νους όταν πληγώνεται επανειλημμένα και συστηματικά διαχωρίζει τον Εαυτό σε δύο βασικές πλευρές: εκείνη που συνεχίζει την καθημερινότητα κι εκείνη που κουβαλά τον πόνο. Μια εσωτερική διαπραγμάτευση που συχνά μοιάζει με πόλεμο. Αυτές τα “μέρη” του εαυτού δεν είναι εχθροί. Είναι οι φρουροί που προσπαθούν να προστατεύσουν το άτομο, μερικές φορές τόσο απεγνωσμένα που το πληγώνουν χωρίς να το θέλουν. 

Η δύναμη του βιβλίου βρίσκεται στο ότι δεν μένει στη διάγνωση. Οδηγεί τον αναγνώστη σε μια διαδικασία πραγματικής αποκατάστασης. Το σημαντικό αυτό εγχειρίδιο παρουσιάζει τρεις κεντρικές φάσεις θεραπείας: σταθεροποίηση, επεξεργασία και επανένταξη και σε κάθε στάδιο οι συγγραφείς επιστρέφουν στο ίδιο μήνυμα: η θεραπεία δεν είναι μια γραμμική διαδικασία, αλλά μια πορεία που μοιάζει περισσότερο με κήπο που θέλει περιποίηση, υπομονή και τρυφερότητα. 

Η σταθεροποίηση αφορά την ασφάλεια, την εσωτερική και τη σωματική. Είναι η φάση όπου ο άνθρωπος μαθαίνει να αναγνωρίζει τα μέρη του, όχι σαν απειλές αλλά σαν κομμάτια ενός ίδιου εαυτού που ζητούν χώρο. Σε μια εποχή που βιάζεται να “προχωρήσει” τους ανθρώπους, το βιβλίο επιμένει: πρώτα η ασφάλεια, μετά όλα τα άλλα. Χωρίς ασφάλεια, δεν υπάρχει θεραπεία, μόνο αναβίωση του τραύματος. 

Η επεξεργασία είναι ο πυρήνας. Εκεί όπου η ιστορία, όσο επώδυνη κι αν είναι παύει να είναι ένα τέρας που παραμονεύει και γίνεται αφήγηση. Όχι για να εξουδετερωθεί, αλλά για να βρει θέση μέσα στο όλον. Ο τρόπος που το περιγράφουν οι Steele, van der Hart και Boon μοιάζει περισσότερο με εξομολόγηση παρά με τεχνική: η μνήμη που κάποτε έκαιγε πρέπει να αγγιχτεί ξανά, αλλά αυτή τη φορά με συνοδεία. Η θεραπεία γίνεται πράξη συνύπαρξης. Ο επιζών μαθαίνει να είναι μάρτυρας του ίδιου του εαυτού του και αυτή η πράξη μάρτυρα είναι το πρώτο μεγάλο άλμα προς την ελευθερία. 

Στην επανένταξη ο άνθρωπος μαθαίνει να ζει χωρίς να ορίζεται από το τραύμα για να το τοποθετήσει εκεί όπου ανήκει: στο παρελθόν. Το παρόν δεν είναι η πληγή, αλλά η δυνατότητα. Οι συγγραφείς μιλούν για την ανάγκη να ξαναχτιστεί η καθημερινότητα σαν χώρος όπου ο άνθρωπος μπορεί να γελά, να αισθάνεται, να σχετίζεται. Το τραύμα δεν εξαφανίζεται, αλλά γίνεται μέρος μιας ευρύτερης αφήγησης και αυτή είναι η ζωή. 

Το ύφος του βιβλίου παρά την ακαδημαϊκή του βάση θυμίζει συχνά λογοτεχνία. Οι συγγραφείς δεν περιγράφουν απλώς μηχανισμούς. Περιγράφουν ανθρώπους με τις παρορμήσεις τους, τις ενοχές τους, τις μοναξιές τους. Με έναν τρόπο που μοιάζει να σου λέει: «Το τραύμα σου δεν είναι η ντροπή σου. Είναι η απόδειξη ότι άντεξες». 

Σε μια εποχή όπου όλα μοιάζουν να ζητούν άμεση λύση, άμεση απάντηση, άμεση επανεκκίνηση, το βιβλίο υπενθυμίζει κάτι σχεδόν επαναστατικό: ότι η θεραπεία θέλει χρόνο, θέλει χώρο, θέλει αναγνώριση. Ο πόνος μετασχηματίζεται κι αυτή η μεταμόρφωση είναι πάντα αργή. 

Κάπως έτσι αυτό το βιβλίο γίνεται ένας κήπος γνώσης και συμπόνιας γραμμένος από ανθρώπους που δε θέλουν να σε εντυπωσιάσουν, αλλά να σε συναντήσουν και σε έναν κόσμο όπου τόσοι άνθρωποι κουβαλούν μέσα τους μικρούς και μεγάλους πολέμους τους, είναι ίσως από τα πιο πολύτιμα της εποχής μας. 

“Μαθαίνοντας να ζεις με το τραύμα”, των Kathy Steele, Onno van der Hart και Suzette Boon • Εκδόσεις Key Books

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.