Στη Silicon Valley αρέσκονται να μιλούν για meritocracy. Για το οικοσύστημα όπου “κερδίζει η καλύτερη ιδέα”. Για την αγορά που ανταμείβει την καινοτομία, όχι το βιογραφικό. Όμως όταν μια ιδρύτρια μεταναστευτικής καταγωγής ακούει από επενδυτή «αν είχες έναν λευκό άνδρα CEO, θα έπαιρνες επιταγή», τότε η συζήτηση παύει να είναι θεωρητική, αγγίζει τα θεμέλια του οικοδομήματος και μετατρέπεται σε δομική.
Η Sri Ramaswamy, συνιδρύτρια της Charlee.AI δε ρωτήθηκε για το πλάνο ανάπτυξης ή την τεχνολογική υπεροχή του προϊόντος της. Ρωτήθηκε, ουσιαστικά, αν είναι αρκετή, αν αντέχει, αν θα αποτύχει. Την ώρα που άνδρες ιδρυτές ακούνε «αν σου δώσουμε 5 εκατομμύρια, πόσο μακριά μπορείς να πας;», εκείνη άκουγε «τι θα γίνει αν αποτύχεις;». Αυτό δεν είναι απλώς σεξισμός, αλλά ρατσισμός και σεξισμός ταυτόχρονα και στο οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης όπου το 2025 επενδύθηκαν 211 δισ. δολάρια, δηλαδή περίπου το μισό παγκόσμιο venture capital το φίλτρο αυτό κοστίζει.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: οι γυναίκες λαμβάνουν μόλις 2% της συνολικής χρηματοδότησης εδώ και χρόνια. Εταιρείες με τουλάχιστον μία γυναίκα ιδρύτρια απορροφούν περίπου το 20% των κεφαλαίων και για τις μεταναστευτικής καταγωγής γυναίκες δεν υπάρχουν καν επίσημα δεδομένα. Όταν δε μετράς, δεν αναγνωρίζεσαι.
Η Angela Lee από το Columbia Business School το θέτει καθαρά: το πρόβλημα δεν είναι ικανότητας, αλλά πρόσβασης. Πρόσβαση σε πληροφορία, αξιοπιστία, κοινωνικό κεφάλαιο. Στη Silicon Valley οι άτυπες συστάσεις, τα alumni networks, τα Ivy League δείπνα, λειτουργούν ως κλειστά κυκλώματα. Οι άνδρες συχνά από συγκεκριμένα πανεπιστήμια και κοινωνικές διαδρομές επενδύουν σε ανθρώπους που τους μοιάζουν.
Οι γυναίκες διακόπτονται πέντε φορές συχνότερα σε pitch meetings δέχονται διπλάσιες ερωτήσεις για την προσωπική τους ζωή και τις οικογενειακές τους δεσμεύσεις. Περιγράφονται ως “προσεκτικές”, “συναισθηματικές”, “άπειρες”. Οι άνδρες χαρακτηρίζονται “φιλόδοξοι”, “τολμηροί” “οραματιστές”. Η διαφορά δεν είναι στη γλώσσα, αλλά στη ροή του χρήματος.
Υπάρχει ένα ακόμη επίπεδο που σπάνια αναλύεται: το στερεότυπο της τεχνολογικής επάρκειας. Οι Ινδοί και Κινέζοι άνδρες στη Silicon Valley συχνά αντιμετωπίζονται ως “καλοί στα μαθηματικά, γεννημένοι για την τεχνολογία”. Το στερεότυπο δεν επεκτείνεται στις γυναίκες. Για εκείνες, ο πήχης είναι υψηλότερος κι όταν προέρχονται από χώρες εκτός του στερεοτυπικού χάρτη τεχνολογίας Καζακστάν, Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν, το pitch ξεκινά με γεωπολιτική εξήγηση πριν φτάσει στο προϊόν.
Οι εταιρείες που ιδρύονται από γυναίκες συχνά αποδίδουν ισάξια ή και καλύτερα κι όμως η δυσπιστία εντείνεται. Σαν να υπάρχει μια αόρατη γραμμή: μέχρι εδώ μπορείς, παραπάνω χρειάζεσαι “έμπειρο” άνδρα. Στα χρόνια της τεχνητής νοημοσύνης αυτό έχει μεγαλύτερες συνέπειες από μια χαμένη επένδυση. Η AI δεν είναι απλώς αγορά, αλλά υποδομή. Θα καθορίσει πως λειτουργούν η εργασία, η υγεία, η εκπαίδευση, τα χρηματοοικονομικά. Αν οι γυναίκες κι ειδικά οι μετανάστριες αποκλειστούν από το στάδιο της ιδιοκτησίας και του σχεδιασμού, τότε ο κώδικας του μέλλοντος θα φέρει τις προκαταλήψεις του παρόντος.Οι αλγόριθμοι μαθαίνουν από δεδομένα και τα δεδομένα αντανακλούν εξουσία.
Η κουλτούρα παραμένει ανδροκεντρική κι εδώ υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη διάσταση: πολλές γυναίκες δεν μιλούν για χρήματα με την ίδια άνεση, επειδή έχουν μάθει ότι η φιλοδοξία τιμωρείται διαφορετικά όταν εκφράζεται από γυναίκα. Το να ζητάς 10 εκατομμύρια ως άνδρας είναι όραμα, ως γυναίκα μπορεί να εκληφθεί ως υπεροψία. Η Silicon Valley υπερηφανεύεται ότι “κινείται γρήγορα και σπάει πράγματα”. Ίσως ήρθε η ώρα να σπάσει και τα δικά της μοτίβα χρηματοδότησης, διότι αν η καινοτομία είναι πράγματι ο στόχος, τότε ο αποκλεισμός ταλέντου με βάση φύλο και καταγωγή δεν είναι απλώς ηθικό πρόβλημα, αλλά στρατηγικό λάθος.
*με στοιχεία από το Rest of World
