Μέχρι χθες το ChatGPT ήταν ένα βολικό παραθυράκι. Διόρθωνε emails, έφτιαχνε πρόχειρα outlines, έσωζε από αμήχανες παύσεις μπροστά σε μια λευκή οθόνη. Ένα εργαλείο. Σχεδόν χαριτωμένο. Ένα αλγοριθμικό κατοικίδιο που κατοικούσε στην οθόνη του υπολογιστή. Και ξαφνικά, το tab έγινε μια άλλη, περίεργη πύλη. Μια πύλη προς το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας.

Στα τέλη Φεβρουαρίου επιβεβαιώθηκε η συμφωνία: τα μοντέλα της OpenAI θα ενσωματωθούν σε διαβαθμισμένα δίκτυα του Department of Defense. Οι λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν ήταν αποστειρωμένες. “Red lines”. “Human in the loop”. “All lawful purposes”. Φυσικά, και είναι όλα νόμιμα. Φυσικά, και είναι όλα ελεγχόμενα. Και επίσης, όλα έχουν τις δικές τους εγγυήσεις. Μόνο που η λέξη “νόμιμο” είναι κάπως ελαστική. Γιατί ξαφνικά η μαζική συλλογή δεδομένων βαφτίστηκε “ασφάλεια”. Κι εμείς, που τόσα χρόνια συζητάμε και γράφουμε για privacy σαν να είναι μια ρομαντική ανάμνηση των 00s, ξαφνικά σοκαριζόμαστε που μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης συνεργάζεται με στρατιωτικούς μηχανισμούς. Σοβαρά τώρα;

Η Silicon Valley δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη. Από το ARPANET μέχρι τα σύγχρονα cloud infrastructures, η σχέση τεχνολογίας και άμυνας είναι μια γενεαλογική εξέλιξη. Το internet γεννήθηκε μέσα σε στρατιωτικά εργαστήρια. Απλώς εμείς θελήσαμε να το θυμόμαστε ως κυβερνοχώρο, ένα ιδανικό καφενείο για memes και playlists. Και σήμερα η OpenAI τονίζει πως δεν θα ελέγχει όπλα. Πως δεν θα γίνει μηχανή μαζικής επιτήρησης. Πως θα υπάρχουν όρια. Και ίσως πράγματι να υπάρχουν. Αλλά το πρόβλημα, στην εύφλεκτη εποχή μας, δεν μπορεί να είναι μόνο τεχνικό. Είναι καθαρά πολιτικό, πέρα από φιλοσοφικό.

Όταν μια τεχνολογία τόσο κεντρική στη γνώση, στη γλώσσα, στην παραγωγή ιδεών, συνδέεται με δομές ισχύος, τότε το ερώτημα δεν είναι “αν θα πατήσει τη σκανδάλη;”. Το ερώτημα είναι ποιος ορίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο σκέφτεται. Και μπροστά σε μια τέτοια απορία, ο Foucault θα χαμογελούσε πικρά. Η εξουσία δεν χρειάζεται να είναι ορατή για να είναι αποτελεσματική. Χρειάζεται απλώς να διαχέεται. Και η τεχνητή νοημοσύνη είναι ο τέλειος φορέας διάχυσης.

Γι’ αυτό, λοιπόν, εμφανίστηκε το “Cancel ChatGPT”. Όχι γιατί ο κόσμος ξύπνησε ξαφνικά αντιμιλιταριστής. Αλίμονο… Απλώς γιατί η ψευδαίσθηση της ουδετερότητας κατέρρευσε. Το εργαλείο που μας βοηθούσε να γράψουμε βιογραφικά και να απαντάμε αυτόματα σε emails, μπορεί ταυτόχρονα να βοηθάει και συστήματα επιτήρησης. Το ίδιο μοντέλο, είναι, απλά δύο διαφορετικοί κόσμοι.

Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς. Με το “Cancel ChatGPT” δεν μπορούμε να ακυρώσουμε την τεχνητή νοημοσύνη. Όσο και να χτυπιόμαστε κάποιοι, λίγοι είναι εκείνοι που θέλουν να επιστρέψουν στη γραφομηχανή. Γιατί η ευκολία κερδίζει στις μέρες μας. Το ίδιο και η ταχύτητα… Αλλά από την άλλη, αναζητούμε και μια καθαρή συνείδηση…

Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι ότι η OpenAI μπήκε σε στρατιωτικά δίκτυα. Το πρόβλημα είναι ότι κάπως πιστεύαμε πως δεν θα το έκανε. Αλλά ξεχνάμε ότι η τεχνολογία δεν είναι καλή ή κακή, είναι απλά μια υποδομή ισχύος, και αυτό ήταν ανέκαθεν, γιατί όποιος ελέγχει την υποδομή, ελέγχει και το αφήγημα. Οπότε το “Cancel ChatGPT” είναι περισσότερο ένα σύμπτωμα, μια στιγμή αμηχανίας σε μέρες που γεννούν φόβο, ένα ράγισμα στον καθρέφτη που βλέπαμε την ΑΙ σαν έναν φιλικό σύντροφο, έναν ουδέτερο βοηθό και όχι σαν ένα κομμάτι ενός γεωπολιτικού παιχνιδιού. Ναι, όλα ένα παιχνίδι είναι, αλλά όταν οι πρώτες ρωγμές εμφανίστηκαν σε threads του Reddit και ροές του X, δεν άργησε να φανεί ένα βαθύτερο χάσμε, αφού σε λίγες ώρες από τη στιγμή που η είδηση για το Πεντάγωνο έσκασε στα τεχνολογικά media, screenshots από ακυρωμένες συνδρομές ChatGPT Plus άρχισαν να στοιβάζονται κάτω από hashtags όπως “Cancel ChatGPT” και “QuitGPT”.

Ένα grassroots κίνημα με το όνομα QuitGPT ισχυρίζεται ότι πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν προχωρήσει σε κάποια μορφή δράσης: ακύρωσαν συνδρομές, γράφτηκαν στο site του κινήματος ή πλημμύρισαν τα social με αναρτήσεις υπέρ του μποϊκοτάζ. Τα ρεπορτάζ μιλούν ακόμη και για σχέδια δια ζώσης διαμαρτυριών έξω από τα κεντρικά της OpenAI στο Σαν Φρανσίσκο, μετατρέποντας αυτό που ξεκίνησε ως μια επιλογή στο UI σε κάτι που θυμίζει πολιτισμικό αντάρτικο για το ποιος έχει το δικαίωμα να κατευθύνει την αιχμή της AI, και, ειδικότερα, προς ποιον στόχο.

Μέρος της οργής οφείλεται στο ότι η OpenAI δεν ήταν υποχρεωμένη να είναι η πρώτη που θα περνούσε αυτή τη γραμμή. Η ανταγωνίστρια Anthropic έχει δηλώσει ότι αρνήθηκε ρητά πιέσεις του Πενταγώνου να ανοίξει τα μοντέλα Claude σε εγχώρια μαζική επιτήρηση ή σε πλήρως αυτόνομα οπλικά συστήματα, στάση που, σύμφωνα με την ίδια, της κόστισε τον χαρακτηρισμό “supply chain risk” και τον αποκλεισμό από τη χρήση σε αμερικανικά κυβερνητικά δίκτυα.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συμφωνία της OpenAI δεν μοιάζει με μια αναπόφευκτη εξέλιξη, αλλά μόνο με μια σταθερή επιλογή. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η εταιρεία αναδιατύπωσε τις δικές της πολιτικές χρήσης για να χωρέσει την αμυντική συνεργασία και στη συνέχεια παρουσίασε αυτή τη στροφή ως αναγκαστικό καθήκον προς το δημόσιο συμφέρον, αντί για επιχειρηματική απόφαση. Οι υποστηρικτές απαντούν ότι, αν ούτως ή άλλως το Πεντάγωνο θα προμηθευτεί AI, καλύτερα να το κάνει από ένα εργαστήριο με ισχυρές ομάδες ασφάλειας παρά από έναν αμυντικό εργολάβο με λιγότερους ηθικούς φραγμούς.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram