Η OpenAI με υπόμνημα προς την Επιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων για την Κίνα, κατηγόρησε τη DeepSeek ότι επιχειρεί αυτό που ορίζουμε διεθνώς ως «free-ride» πάνω στις δυνατότητες που ανέπτυξαν αμερικανικά frontier labs. Μίλησε για προσπάθειες παράκαμψης περιορισμών πρόσβασης, για χρήση τρίτων routers που αποκρύπτουν την πηγή αιτημάτων και για κώδικα που αντλεί outputs από αμερικανικά μοντέλα με σκοπό την “απόσταξη” (όρος που χρησιμοποιείται κυρίως επιστημονικά στη φαρμακογνωσία και την οινοποιΐα) της ουσίας. Η κατηγορία είναι σαφής: δεν πρόκειται απλώς για ανταγωνισμό, αλλά για εκμετάλλευση. 

Αυτό που ορίζουμε ως distillation, δηλαδή “απόσταξη” δεν είναι άγνωστη πρακτική. Στον πυρήνα της είναι μια μέθοδος όπου μικρότερα μοντέλα εκπαιδεύονται πάνω σε ισχυρότερα, ώστε να αναπαράγουν μέρος των δυνατοτήτων τους με χαμηλότερο κόστος. Στον χώρο της μηχανικής μάθησης αποτελεί τεχνική βελτιστοποίησης. Το ερώτημα είναι που τελειώνει η νόμιμη χρήση και που αρχίζει η αντιγραφή. 

Το DeepSeek έγινε παγκόσμιος παίκτης σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη, όταν παρουσίασε το μοντέλο R1 κατά τη διάρκεια του περσινού Σεληνιακού Νέου Έτους. Υποστήριξε ότι πέτυχε επιδόσεις συγκρίσιμες με κορυφαία αμερικανικά μοντέλα χρησιμοποιώντας πολύ λιγότερα προηγμένα chips. Η ανακοίνωση αυτή αναζωπύρωσε τη συζήτηση στην Ουάσιγκτον για το αν οι εξαγωγικοί περιορισμοί σε ημιαγωγούς είναι επαρκείς για να διατηρήσουν την αμερικανική πρωτοκαθεδρία. 

Σήμερα, η OpenAI επιλέγει να κλιμακώσει πριν ακόμη υπάρξει επίσημη ανακοίνωση νέου μοντέλου από τη DeepSeek. Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Κίνα έχει αγκαλιάσει πιο ανοιχτό μοντέλο ανάπτυξης, με open-weight συστήματα που μπορούν να κατεβάσουν και να τροποποιήσουν developers παγκοσμίως. Αυτή η προσέγγιση αντιπαρατίθεται στο κλειστό οικοσύστημα των περισσότερων αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών που ελέγχουν αυστηρά την πρόσβαση σε αρχιτεκτονική, δεδομένα και weights. 

Το δίλημμα είναι θεμελιώδες: ανοιχτός κώδικας ή έλεγχος; 

Για τις ΗΠΑ, η AI δεν είναι απλώς εμπορικός τομέας, αλλά πυλώνας εθνικής ασφάλειας και οικονομικής υπεροχής. Η κατηγορία περί “free-riding” υποδηλώνει ότι η αμερικανική καινοτομία κινδυνεύει να υπονομευθεί από πρακτικές που μειώνουν το κόστος αντιγραφής. Αν η DeepSeek ή άλλες κινεζικές εταιρείες μπορούν να “αποστάξουν” ικανότητες από μοντέλα χωρίς να επενδύσουν ισόποσα σε R&D και υποδομές, τότε το συγκριτικό πλεονέκτημα των ΗΠΑ διαβρώνεται. 

Από την άλλη πλευρά η βιομηχανία της AI δεν εξελίσσεται στο κενό. Όπως σημειώνουν αναλυτές, κανένα μοντέλο δεν είναι τέλειο. Η πρόοδος είναι σωρευτική, βασισμένη σε recursive learning, optimization και σε τεχνικές που διαχέονται ταχύτατα. Η ίδια η OpenAI στηρίχθηκε σε δημόσια έρευνα. Η γραμμή μεταξύ έμπνευσης και εκμετάλλευσης είναι συχνά ασαφής. Έχουμε όμως και μία γεωοικονομική διάσταση. Εάν η “απόσταξη” επιτρέπει σε κινεζικές εταιρείες να επιτύχουν υψηλές επιδόσεις με λιγότερα προηγμένα chips, τότε οι αμερικανικοί εξαγωγικοί περιορισμοί αποδυναμώνονται. Η τεχνολογία προσαρμόζεται, οι αγορές βρίσκουν παράκαμψη κι η αφήγηση της τεχνολογικής απομόνωσης δυσκολεύεται να σταθεί. 

Η OpenAI δηλώνει ότι δεν επιτρέπει τη χρήση των outputs της για τη δημιουργία “imitation frontier models”. Νομικά, αυτό είναι ξεκάθαρο. Πρακτικά όμως η παρακολούθηση και επιβολή σε παγκόσμιο περιβάλλον είναι σύνθετη. Όταν τα APIs είναι προσβάσιμα, η τεχνολογική επιτήρηση γίνεται παιχνίδι γάτας και ποντικιού. 

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν η DeepSeek χρησιμοποίησε την τεχνική της “απόσταξης”, αυτό ενδέχεται να διερευνηθεί τεχνικά και νομικά. Το βαθύτερο ερώτημα είναι αν η AI οδεύει προς διπολικό σύστημα: ένα αμερικανικό κλειστό οικοσύστημα και ένα κινεζικό ανοιχτό με διαφορετική φιλοσοφία, διαφορετικά πρότυπα διακυβέρνησης και διαφορετικά κανονιστικά πλαίσια. 

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι κατηγορίες δεν είναι μόνο τεχνικές, λειτουργούν ως πολιτικές επιλογές και μηνύματα. Η OpenAI απευθυνόμενη στο Κογκρέσο εντάσσει το ζήτημα σε πλαίσιο εθνικής πολιτικής. Η DeepSeek, προωθώντας open-weight μοντέλα ενισχύει το αφήγημα της τεχνολογικής αυτονομίας της Κίνας. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μετατραπεί σε νέο πεδίο ισχύος. Τα μοντέλα δεν είναι απλώς γραμμές κώδικα, αλλά κεφάλαιο, επιρροή, γεωπολιτικό εργαλείο. Σε αυτόν τον ανταγωνισμό, η “απόσταξη” γίνεται σύμβολο: για τη μία πλευρά εργαλείο βελτιστοποίησης, για την άλλη πιθανός μηχανισμός υπονόμευσης. 

Η επόμενη φάση θα κριθεί σε τρία επίπεδα. Πρώτον, στο νομικό με το αν υπάρξουν αποδείξεις και κυρώσεις. Δεύτερον στο τεχνολογικό, αν οι frontier labs μπορέσουν να προστατεύσουν ουσιαστικά τα outputs τους. Τρίτον στο πολιτικό, αν η διεθνής κοινότητα αποδεχθεί έναν κατακερματισμένο κόσμο AI. Η σύγκρουση OpenAI–DeepSeek δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά η ένδειξη ότι η εποχή της “αθώας” καινοτομίας έχει παρέλθει. Σήμερα κάθε γραμμή κώδικα διαβάζεται και ως στρατηγική κίνηση και στον νέο τεχνολογικό ψυχρό πόλεμο, ακόμη και μια τεχνική όπως η “απόσταξη” μπορεί να μετατραπεί σε αφορμή γεωπολιτικής κλιμάκωσης. 

*με στοιχεία από το Rest of World 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram