Για χρόνια η Ευρώπη επαναλάμβανε το ίδιο αφήγημα με διαφορετικές λέξεις: χάσαμε το τρένο της Τεχνητής Νοημοσύνης ας ρυθμίσουμε τουλάχιστον αυτούς που το οδηγούν. Ήταν μια βολική παραδοχή ήττας. Η AI παρουσιαζόταν ως αμερικανικό προϊόν με ευρωπαϊκή υποσημείωση. Κάτι όμως αλλάζει από ανάγκη και μέσα σε αυτό το κενό γεννιέται το ερώτημα: έρχεται το “DeepSeek” της Ευρώπης; 

Η επιτυχία της κινεζικής DeepSeek λειτούργησε σαν κρύο ντους. Έδειξε ότι το παιχνίδι δεν είναι τόσο κλειδωμένο όσο φαινόταν. Δε χρειάζεσαι απαραίτητα τα μεγαλύτερα clusters, τις περισσότερες GPUs και τα βαθύτερα πορτοφόλια για να φτιάξεις ανταγωνιστικά μοντέλα. Χρειάζεσαι ευφυή σχεδιασμό, εστίαση, τόλμη να πας κόντρα στο δόγμα της υπερσυγκέντρωσης. Για την Ευρώπ ηαυτή η συνειδητοποίηση ήταν σχεδόν απελευθερωτική. 

Το timing δεν είναι τυχαίο. Η διατλαντική σχέση περνά φάση έντασης. Δασμοί, ρυθμιστικές συγκρούσεις, απειλές για αντίποινα, δημόσιες επιθέσεις κατά ευρωπαϊκών θεσμών. Η AI αποκαλύπτεται ως αυτό που πραγματικά είναι: κρίσιμη υποδομή και όταν η υποδομή ανήκει αλλού η κυριαρχία σου είναι υπό όρους. Η Ευρώπη αρχίζει να αντιλαμβάνεται με τεράστια καθυστέρηση ότι η εξάρτηση από αμερικανικά μοντέλα δεν είναι απλώς τεχνολογική, αλλά πολιτική. 

Το πρόβλημα είναι γνωστό. Η Ευρώπη υστερεί σχεδόν παντού: σε επεξεργαστές, σε data centers, σε κεφάλαια, σε scale. Οι ΗΠΑ ελέγχουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας της AI. Από το hardware μέχρι τις πλατφόρμες. Ακόμη και οι καλύτεροι Ευρωπαίοι ερευνητές συχνά δουλεύουν για αμερικανικές εταιρείες. Η ανισορροπία είναι πραγματική, όμως δεν είναι απόλυτη. Ειδικά στη εποχή Τραμπ που αρκετοί επιστήμονες αναζητούν πραγματικά τη φόρμουλα να γυρίσουν στην Ευρώπη. 

Εκεί που η Ευρώπη μπορεί να διαφοροποιηθεί είναι στο μοντέλο ανάπτυξης. Αντί για κλειστά συστήματα και εμπορική μυστικοπάθεια ποντάρει στο open source, στη συνεργασία, στη διάχυση γνώσης από στρατηγική ανάγκη. Όταν δεν μπορείς να κερδίσεις με όρους μεγέθους, προσπαθείς να κερδίσεις με όρους αρχιτεκτονικής. Να κάνεις περισσότερα με λιγότερα, να επιτρέψεις στις βελτιώσεις να πολλαπλασιάζονται. 

Το “ευρωπαϊκό DeepSeek” δεν θα είναι ένα και μόνο μοντέλο. Θα είναι μια οικογένεια προσπαθειών: πανεπιστημιακά consortia, δημόσια χρηματοδοτούμενα εργαστήρια, υβριδικές συνεργασίες κράτους και ιδιωτών. Μοντέλα για ευρωπαϊκές γλώσσες, για δημόσια διοίκηση, για βιομηχανικές εφαρμογές. Δεν χρειάζεται να κερδίσει το ChatGPT σε όλα. Αρκεί να καλύψει κρίσιμα πεδία ώστε η Ευρώπη να έχει επιλογές. 

Τι εννοεί η Ευρώπη όταν μιλά για “ψηφιακή κυριαρχία”; Πλήρη αυτάρκεια ή απλώς δυνατότητα εναλλακτικής; Υποχρεωτική στήριξη ευρωπαϊκών λύσεων ή ανοιχτή αγορά με ευρωπαϊκή παρουσία; Μέχρι στιγμής η απάντηση είναι θολή. Η κυριαρχία λειτουργεί περισσότερο ως αφήγημα παρά ως πολιτική με σαφή εργαλεία κι αυτό είναι επικίνδυνο, γιατί η AI εξελίσσεται με ρυθμούς που δεν συγχωρούν την ασάφεια. 

Υπάρχουν προτάσεις για υποχρεωτική ζήτηση, για προτίμηση ευρωπαϊκών μοντέλων σε δημόσιους οργανισμούς, για δημιουργία οικοσυστήματος χρήσης. Άλλοι αντιδρούν, φοβούμενοι ότι η προστασία θα οδηγήσει σε κατώτερα προϊόντα και απώλεια ανταγωνιστικότητας. Η αλήθεια είναι ότι χωρίς αγορά, καμία τεχνολογία δεν επιβιώνει και χωρίς πολιτική βούληση καμία αγορά δε διαμορφώνεται. 

Το πιο κρίσιμο όμως είναι ψυχολογικό. Η Ευρώπη πρέπει να πάψει να πιστεύει ότι “η καινοτομία συμβαίνει αλλού”. Αυτό το αφήγημα έγινε αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Η επιτυχία της DeepSeek έδειξε ότι το παιχνίδι παραμένει ανοιχτό και αυτό αρκεί για να αξίζει την προσπάθεια. 

Το “DeepSeek” της Ευρώπης δεν θα λύσει όλα τα προβλήματα και δε θα εξαφανίσει την αμερικανική υπεροχή. Θα κάνει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: θα σπάσει την εξάρτηση της φαντασίας. Θα αποδείξει ότι η Ευρώπη μπορεί να παράγει τεχνολογία αιχμής, όχι μόνο κανονισμούς και σε έναν κόσμο όπου η AI διαμορφώνει εργασία, εξουσία και γνώση. 

*Mε στοιχεία από το Wired 

 

 

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram.