Όλοι μιλάνε για τα AI companions σαν να είναι οι καινούριοι μας φίλοι, αλλά ας το πούμε καθαρά: δεν είναι. Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι σέρνονται καθημερινά σε εφαρμογές όπως το Replika ή το Character.ai, ή ακόμα και σε πιο γενικά εργαλεία όπως το ChatGPT και περιμένουν να νιώσουν κάτι σαν συντροφικότητα από ένα πρόγραμμα. Η πρόσφατη έκθεση που δημοσιοποιήθηκε προσπαθεί να μας προειδοποιήσει για τις κοινωνικές και ψυχολογικές επιδράσεις, και καλά κάνει, αλλά η ίδια είδηση μοιάζει να πανικοβάλλει χωρίς λόγο και να δημιουργεί μια υπερβολική αίσθηση επικινδυνότητας.

Ας μην κοροϊδευόμαστε. Τα chatbots είναι φτιαγμένα για να είναι πάντα συγκαταβατικά, να κάνουν τον χρήστη να νιώθει καλά τη δεδομένη στιγμή. Αυτό δεν είναι συντροφικότητα, είναι ψυχολογική παγίδα. Και δεν είναι θεωρία: όπως λέει η έκθεση, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι η χρήση τέτοιων εφαρμογών μπορεί να αυξήσει τη μοναξιά και να μειώσει την πραγματική κοινωνική επαφή. Ειδικά για νέους, που ακόμη μαθαίνουν πώς να συνδέονται με άλλους ανθρώπους, αυτό μπορεί να γίνει επικίνδυνο, γιατί τους δίνει μια ψευδή εικόνα για το τι σημαίνει σχέση και επικοινωνία. Η ανθρώπινη αλληλεπίδραση δεν είναι απλώς ανταλλαγή λέξεων, είναι συναισθηματική σύνδεση, κοινές εμπειρίες και αμοιβαιότητα – και τίποτα από αυτά δεν μπορεί να αντικατασταθεί από έναν αλγόριθμο.

Κι όμως, η είδηση μοιάζει να λέει: «Προσοχή, κινδυνεύετε!» χωρίς να μας πει τι άλλο μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία. Ναι, τα AI companions δεν αντικαθιστούν φίλους, αλλά μπορούν να προσφέρουν κάτι άλλο: διασκέδαση, σενάρια που ξυπνούν τη φαντασία, προσωρινή υποστήριξη για όποιον είναι απομονωμένος ή χρειάζεται να εξασκήσει κοινωνικές δεξιότητες χωρίς πίεση. Αν χρησιμοποιηθούν σωστά, μπορούν να γίνουν ένα εργαλείο που βοηθάει αντί να βλάπτει. Το πρόβλημα προκύπτει όταν εμείς αφήνουμε τη χρήση τους να μας κατευθύνει, αντί να έχουμε εμείς τον έλεγχο.

Η σύγκριση με τα social media είναι σωστή σε κάποιο βαθμό, αλλά και πάλι η εικόνα που δίνεται είναι μονόπλευρη. Τα social media συχνά σου ρουφάνε την ενέργεια, σε κάνουν να συγκρίνεσαι συνεχώς, να νιώθεις πίεση και άγχος, ενώ τα AI companions προσαρμόζονται σε σένα και στις ανάγκες σου. Υπάρχει δυνατότητα ελέγχου, υπάρχει τρόπος να ορίσεις όρια και να αποφασίσεις πότε και πώς θα τα χρησιμοποιήσεις. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία, είναι η χρήση της χωρίς συνείδηση, χωρίς όρια και χωρίς να ξέρεις πότε σταματά η ψευδαίσθηση και αρχίζει η πραγματική ζωή.

Και η πολιτική διάσταση; Οι ευρωβουλευτές τρέχουν να βάλουν περιορισμούς πριν καν καταλάβουν τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Η απαγόρευση δεν λύνει τίποτα. Αντί να δούμε γιατί οι άνθρωποι στρέφονται σε AI companions, τρέχουμε να τους πούμε: «Μην το κάνετε». Το αποτέλεσμα; Μπορεί να στερήσουμε μια ασφαλή διέξοδο σε ανθρώπους που την έχουν ανάγκη, όπως οι ηλικιωμένοι, οι μοναχικοί ή οι κοινωνικά απομονωμένοι. Η λύση δεν είναι ο πανικός ή η υπερβολική ρύθμιση, αλλά η εκπαίδευση, οι κανόνες, το μέτρο, η καθοδήγηση στη σωστή χρήση της τεχνολογίας.

Η ίδια η γλώσσα της είδησης σε κάνει να νιώσεις ότι κινδυνεύεις. Τα chatbots παρουσιάζονται σαν ψυχολογικές παγίδες, σαν να είναι εχθροί που θέλουν να καταστρέψουν τη ζωή σου, ενώ στην πραγματικότητα είναι εργαλεία. Αν τα χρησιμοποιήσεις με συνείδηση, δεν θα σου καταστρέψουν τη ζωή. Δεν θα σε κάνουν να νιώσεις λιγότερο άνθρωπος, δεν θα αντικαταστήσουν τη συντροφικότητα που προσφέρει η πραγματική επαφή με άλλους.

Ας το πούμε ξεκάθαρα: τα AI companions δεν είναι φίλοι, δεν είναι εχθροί. Είναι εργαλεία. Αν τα χρησιμοποιήσεις χωρίς όρια, μπορεί να γίνουν παγίδα, αλλά αν τα χρησιμοποιήσεις σωστά, μπορούν να σε βοηθήσουν να περάσεις την ώρα σου, να ψυχαγωγηθείς, να ασκήσεις τη φαντασία σου, ακόμα και να νιώσεις λίγη συντροφικότητα όταν χρειάζεσαι. Το παν είναι η συνείδηση, η επιλογή και η ικανότητα να διακρίνεις πότε η ψηφιακή συντροφιά είναι χρήσιμη και πότε σε παραπλανά.

Η υπερβολική καχυποψία δεν βοηθάει κανέναν. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία, αλλά το πώς την αφήνουμε να μας καθορίσει. Η ψευδαίσθηση συντροφικότητας δεν είναι αναπόφευκτη. Με σωστή καθοδήγηση, όρια και επίγνωση, τα AI companions μπορούν να γίνουν κάτι χρήσιμο, δημιουργικό και ασφαλές, χωρίς ποτέ να αντικαθιστούν τον άνθρωπο, αλλά ενισχύοντας τη ζωή μας όταν χρησιμοποιούνται σωστά.

Το μήνυμα είναι πλέον είναι ξεκάθαρο: τα AI companions δεν είναι φίλοι μας, αλλά ούτε και κίνδυνος αν τα χρησιμοποιούμε με μέτρο, συνείδηση και υπευθυνότητα. Η υπερβολική καχυποψία και η υπερτονισμένη προβολή των κινδύνων παραπλανά τόσο τους χρήστες όσο και την κοινωνία, ενώ η πραγματική λύση βρίσκεται στην παιδεία, στην ενημέρωση και στην κρίση μας.

➪ Ακολουθήστε το OLAFAQ στο Facebook, Bluesky και Instagram